İşve-i Sitem-âmûz u Ciger-dûz-ı Kirişme

Sitem öğreten işve ve ciğer delen gamze karşısında gönlü uyaran gazel, saçın tarağı, ümidin oku ve umutsuzluk çölü üzerinden sevgilinin yürüyüşünü belaya bağlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   İşve-i sitem-âmûz u ciger-dûz-ı kirişme

   Ey dil sakın ol âfet ile çok da görüşme

   1Sitem öğreten işve ve ciğer delen yan bakış!

   2Ey gönül, sakın o afetle fazla görüşme.

   Başlangıç sevgilinin işvesini sitem öğreten, yan bakışını da ciğer delen bir güç diye iki eylemle tanımlar. Gönle yöneltilen görüşmeme buyruğu çekimin zararını önceden bilen iç uyarıdır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ey la'l-i leb-i yâr kadehle şeker-âb ol

   Tâ olmayacak dîdesi pür-hûn barışma

   1Ey sevgilinin lâl dudağı, kadehle şekerli su ol;

   2gözü kanla dolmadıkça onunla barışma.

   Lâl renkli dudak kadehle birleşip şekerli su olur; barışın şartı ise gözün kanla dolmasıdır. Tatlı içecek ile kanlı göz arasındaki karşıtlık aşk uzlaşmasının bedelini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yetmez mi belâ anda olan dillere şâne

   Ey bâd-ı sabâ zülf-i perîşâna karışma

   1Oradaki gönüllere tarak yeterince bela değil mi?

   2Ey sabah yeli, dağınık saça karışma.

   Tarak zaten dağınık saç içindeki gönüllere yeterli beladır; sabah yelinin de saça karışmaması istenir. Böylece saçın düğümü, iki ayrı hareketin çoğalttığı eziyete dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ser-dâde-i şeh-râh-ı beyâbân-ı kunût ol

   Ey tîr-i emel menzil-i maksûda irişme

   1Umutsuzluk çölünün ana yoluna başını vermiş ol;

   2ey ümit oku, amaç menziline erişme.

   Ümit oku hedefe gitmesi beklenen yönün tersine çevrilerek durdurulur. Konuşucu umutsuzluk çölünün ana yoluna baş verirken amaca erişmeme buyruğu karamsarlığı kesinleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Fâzıl heme âşûb u belâdır reviş-i dost

   İşve-i sitem-âmûz ü ciger-dûz-ı kirişme

   1Ey Fâzıl, sevgilinin yürüyüşü baştan başa kargaşa ve beladır;

   2sitem öğreten işve, ciğer delen yan bakıştır.

   Makta sevgilinin yürüyüşünü bütünüyle kargaşa ve bela sayar; ilk dizeyi yeniden söyleyerek gazeli çerçeveler. İşve ile yan bakış, hareketin doğurduğu iki yaralayıcı sonuçtur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle