İki Turnam Gelir Aklı Karalı

Anonim türkü, yaralı iki turnayı uzak sevgiliden haber taşıyan yolculara dönüştürür. Avcı ve kış tehlikesine rağmen kuşların yolu sonunda iyiliğe çıkar; anlatıcı mektubunu kanat altına koyarak turnalardan cananına ulaşmayı diler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   İki turnam gelir, aklı karalı

   Birin şahin urmuş, biri yaralı

   1Aklı başında ama kederli iki turnam geliyor.

   2Birini şahin vurmuş, öteki de yaralanmış.

   İki turnanın biri şahin saldırısıyla, öteki belirsiz bir nedenle yaralanmıştır. Kuşların ‘aklı karalı’ oluşu akıllılıkla kederi bir araya getirir; böylece yolculuk daha baştan hem bilinçli hem acılı bir hâl kazanır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   O yavruya sorun aslı nereli

   Katar katar olmuş gelir turnalar

   1O yavruya aslının nereli olduğunu sorun.

   2Turnalar sıra sıra dizilip geliyor.

   Yavrunun kökenini sorma isteği turnaları sıradan kuş olmaktan çıkarıp kimliği ve memleketi olan yolculara dönüştürür. Katar katar gelişleri, tek yaranın arkasında geniş bir göç topluluğu bulunduğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Eğrim eğrim ne hoş gelir turnalar

   İnme turnam, inme sen bu pınara

   1Turnalar kıvrıla kıvrıla ne güzel geliyor.

   2Turnam, bu pınara sakın inme.

   Kıvrılarak uçan turnaların güzelliği, pınara inme yasağıyla bir anda tehlike duygusuna dönüşür. Anlatıcı kuşları hayranlıkla izlerken aynı zamanda aşağıda onları bekleyen tehdidi gören koruyucu bir sese bürünür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Avcı tuzak kurmuş var yolun ara

   Cümlemizin işin Mevlâm unara

   1Avcı tuzak kurmuş; başka bir yol bul.

   2Mevlâm hepimizin işini yoluna koyar.

   Avcının tuzağı yüzünden turnaya başka yol araması söylenir; yolculuk artık yalnız mesafe değil doğru güzergâhı seçme sınavıdır. Mevlâ’ya güven, bu tehlike karşısında çaresizliği umutla dengeler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Katar katar olmuş gelir turnalar

   Eğrim eğrim ne hoş gelir turnalar

   1Turnalar sürüler hâlinde geliyor.

   2Kıvrımlı uçuşlarıyla ne güzel görünüyorlar.

   İki nakarat dizesi turnaların kalabalığını ve dalgalı uçuşunu yeniden göz önüne getirir. Tekrar, anlatının ilerlemesini durdurmaz; avcı tehdidi içindeki kuşların güzelliğini ve birbirine bağlı düzenini hafızada tutar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   İnme turnam inme yolda kış olur

   Bastığın yerler de donar, taş olur

   1Turnam, yola inme; kış bastırır.

   2Bastığın yerler donar, taş kesilir.

   Pınarın ardından bu kez kış ve don uyarısı gelir. Turnanın bastığı yerin taş kesilmesi, yolculuğun kuşu dinlendirecek güvenli bir zemin sunmadığını; havada da yerde de tehlike bulunduğunu anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Böyle kalmaz elbet sonu hoş olur

   Katar katar olmuş gelir turnalar

   1Bu sıkıntı böyle kalmaz; sonu elbette iyiye varır.

   2Turnalar sıra sıra dizilip geliyor.

   Kışın sertliğine karşı ‘sonu hoş olur’ hükmü açık bir teselli sunar. Ardından dönen turna nakaratı, umudu soyut bir cümle olmaktan çıkarıp yollarına devam eden kuşların görünür hareketine bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Eğrim eğrim ne hoş gelir turnalar

   İnme turnam inme haber sorayım

   1Turnalar kıvrıla kıvrıla ne güzel yaklaşıyor.

   2Turnam, hemen inme; önce sana haber sorayım.

   Turnaların güzel gelişi bu kez haber sorma isteğine açılır. Anlatıcı kuşu hemen yere çağırmaz; önce onu durdurup uzak yerlerden, özellikle sevgilinin bulunduğu yöreden ne gördüğünü öğrenmek ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Kanadın altına name sunayım

   Nazlı cananımdan haber alayım

   1Mektubumu kanadının altına koyayım.

   2Nazlı sevgilimden bir haber alayım.

   Mektubun kanat altına konması turnayı canlı bir haberci yapar. Kuşun göç yolu, ayrı düşen âşık ile nazlı canan arasında posta güzergâhına dönüşür; haber alma arzusu karşılıklı iletişim umudu taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Katar katar olmuş gelir turnalar

    Eğrim eğrim ne hoş gelir turnalar

    1Turnalar sürüler hâlinde geliyor.

    2Kıvrımlı uçuşlarıyla ne güzel görünüyorlar.

    Son nakarat, yaralı kuşlarla başlayan şiiri yine toplu ve kıvrımlı uçuş görüntüsünde kapatır. Turnalar tehlikeye rağmen yola devam ederken anlatıcının mektubu ve sevgiliden haber umudu da onların kanadına emanet edilir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle