Çokdan Ey Sâkî Gelüp Sînemde Mihmân Olmadın

Uzun süredir gelmeyen sâkiye seslenen gazel; kadehle dert giderme, kucakta parlayan ay, elinde mushafla gelen siyah hatt ve sevgilinin artık kaçmayışı üzerinden Nedîm'in şiir meclisine varır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Çokdan ey sâkî gelüp sînemde mihmân olmadın

   Derdime destindeki sâgarla dermân olmadın

   1Ey sâki, uzun zamandır gelip göğsüme konuk olmadın;

   2elindeki kadehle derdime çare olmadın.

   Matla iki olumsuzu üst üste koyar: sâki konuk olmamış, kadeh de derman etmemiştir. “Çokdan” sözü şikâyeti ana değil süreye bağlar. Göğsün konuk ağırlanacak bir mekân gibi düşünülmesi, yakınlığı duygusal değil mekânsal bir eksiklik hâline getirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Mâhsın mehden güzelsin belki ammâ neyleyim

   Âh bir şeb burc-ı âgûşumda tâbân olmadın

   1Aysın, belki aydan da güzelsin; ama ne yapayım,

   2ah, bir gece kucağımın burcunda parlamadın.

   İkinci beyit önce bir üstünlük kurup hemen ardından onu işe yaramaz sayar: sevgili aydan güzeldir, ama “ne yapayım” sözü bu güzelliğin kimseye yaramadığını söyler. Kucak bir burca çevrilir ve ay o burçta bir gece bile doğmadığı için gökbilim dili bir yakınmaya dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Geldi mülk-i hüsnüne hatt-ı siyeh mushaf-be-dest

   Sen dahı ey kâfir-i nahvet müselmân olmadın

   1Güzellik ülkene siyah ayva tüyleri, elinde mushafla geldi;

   2ey kibirli kâfir, sen de Müslüman olmadın.

   Üçüncü beyit yüzde beliren tüyleri elinde mushafla gelen bir davetçi gibi kurar. Güzellik bir ülke, hattın gelişi de o ülkeye giren yazıdır. Kâfir ve Müslüman sözcükleri burada tarihsel mazmun dilinin parçasıdır; beyit inanç hükmü vermez, direnişi anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hayli demdir kim belin kocmağa kasd etdikçe ben

   Nâz ile benden yine bana girîzân olmadın

   1Uzun zamandır belini kucaklamaya her niyet ettiğimde

   2Nazla yine benden kaçmadın.

   Dördüncü beyitte sevgilinin artık âşıktan kaçmaması, tekrarlanan kucaklama isteğini karşılıksızlıktan yakınlığa çevirir. ‘Kasd etdikçe’ sözü niyetin yinelendiğini gösterir; kavuşma bir anda olup biten değil, gecikmenin ardından beliren bir yakınlıktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kanda buldun böyle dil-keş nazmı hayrânım Nedîm

   Câm-ı mey nûş etmedin hem-bezm-i cânân olmadın

   1Ey Nedîm, böyle gönül çeken şiiri nerede buldun, hayranım;

   2şarap kadehi içmeden ve sevgiliyle aynı mecliste olmadan.

   Makta hayranlığı şairin kendisine yöneltir ve bir soru sorar: bu çekici söyleyiş nereden bulunmuştur? Cevap dize sonunda olumsuzla verilir — ne şarap içilmiş ne sevgiliyle aynı mecliste bulunulmuştur. Şiirin kaynağı böylece yaşanmışlık değil yoksunluk olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle