Çoktan Kuluyum Sen Şâh-ı Zamânın

Âşık Ömer zamanın şahı saydığı sevgiliye çoktan kul olduğunu söyler ve barışma çağrısını tekrarlar. Rakip ile şeytana uymamasını, aşk sırrını yaymamasını ister; suçunu bilmez, canını feda etse de son söz olarak insaf ve uzlaşmayı seçer.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Çoktan kuluyum sen şâh-ı zamânın

   Var ise göğsünde dînin imanın

   1Ey zamanın şahı, çoktandır kulunum;

   2eğer göğsünde dinin ve imanın varsa...

   Sevgili hükümdar, âşık ise eski bir kul olarak konumlanır. Din ve iman çağrısı, bu hiyerarşiyi merhamet yükümlülüğüne bağlar; sonraki barış talebinin ahlaki dayanağını kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   İnsâf eyle gel barşalım [1] sevdiğim

   İnsâf eyle gel barşalım sevdiğim

   1İnsaf et, gel barışalım, sevgilim [basılı dipnot ayrıldı];

   2insaf et, gel barışalım, sevgilim.

   Aynı dize iki kez yinelenerek şiirin nakaratını kurar. Barışma talebi yalnız duygusal yakınlık değil adalet çağrısıdır; “insaf” sevgiliden hatayı ölçüp düzeltmesini ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hakîkî âşıkın bendene kıyma

   Kerem kıl rakîbe Şeytan’a uyma

   1Gerçek âşık olan kuluna kıyma;

   2iyilik et, rakibe ve şeytana uyma.

   Âşık hakikiliğini can güvenliği için gerekçe yapar. Rakip şeytanla yan yana getirilir; sevgilinin zulmü kendi iradesinden çok kötü kışkırtmaya bağlanarak dönüş ihtimali korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sırrımız fâşedüp âleme yayma

   İnsâf eyle gel barşalım sevdiğim

   1Sırrımızı açıp dünyaya yayma;

   2insaf et, gel barışalım, sevgilim.

   Aşk sırrının kamusallaşması mahrem bağı tehlikeye atar. Nakarat bu kez barışmanın koşulunu gösterir: sevgili yalnız geri dönmemeli, ortak sırrı da korumalıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gönül mürgu gülşeninde zâretti

   Efendim hasretin câna kâretti

   1Gönül kuşu senin gül bahçende inledi;

   2efendim, hasretin canıma işledi.

   Gönül kuş, sevgilinin alanı gülşen olur; fakat bu bahçede neşe yerine zâr vardır. Hasretin cana işlemesi, dışarıdaki ötüşü içeride kalıcı yaraya dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Sînemde dâğ-ı hicrânın yeretti

   İnsâf eyle gel barşalım sevdiğim

   1Ayrılık yaran göğsümde yer etti;

   2insaf et, gel barışalım, sevgilim.

   Hicran dağı geçici iz değil göğüste yerleşmiş yara olarak betimlenir. Barışma isteği bu kez soyut gönül kırgınlığını değil bedende sabitlenmiş acıyı onarma talebidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Hayli demdir ağlamaktan gülmedim

   Seni sevmek ile kâfir olmadım

   1Uzun zamandır ağlamaktan hiç gülmedim;

   2seni sevmekle kâfir olmadım.

   Ağlamak ile gülmek kesin karşıtlık kurar; uzun süreli hasret neşeyi silmiştir. Şair aşkının inançsızlık sayılamayacağını söyleyerek kendisine yönelen ahlaki suçlamayı reddeder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Huzurunda suçum nedir bilmedim

   İnsâf eyle gel barşalım sevdiğim

   1Huzurunda suçumun ne olduğunu bilmiyorum;

   2insaf et, gel barışalım, sevgilim.

   Suçun bilinmemesi cezayı haksızlaştırır. Sevgilinin huzuru mahkeme gibi işler; nakarat beraat ve uzlaşma dileğinin aynı anda tekrarlandığı savunmaya dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Âşık Ömer der ki fedâdır canım

   Sevdiğim efendim benim sultanım

   1Âşık Ömer der ki: Canım fedadır;

   2sevgilim, efendim ve sultanım.

   Mahlas beyti bağlılığı can fedasıyla en yüksek noktaya çıkarır. Üç hitap sevgiliyi duygusal, toplumsal ve siyasal düzlemlerde üstün kılar; barış isteyen ses teslimiyetini saklamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Öldürürsen helâl eyledim kanım

    İnsâf eyle gel barşalım sevdiğim

    1Beni öldürürsen kanımı helal ettim;

    2insaf et, gel barışalım, sevgilim.

    Kanı helal etmek tarihî aşk dilinde sınırsız teslimiyettir; bugünkü davranış önerisi değildir. Buna rağmen son nakarat ölümü değil barışı seçer ve sevgiliyi insafa çağırır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle