Çün Halka-i Dilde Destires Oldum

Şiir, Resul’ün söz ve fiiline uymayı, boş işten dönmeyi, farz ve sünneti yerine getirmeyi öğütler. Dünyanın hilesine karşı aşkı bir menzil ve yiğitlik ölçüsü sayar; son bölüm yaşlı dünyanın aldatıcılığına açık bir uyarıyla biter.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Çün halka-i dilde destires oldum

   Kavlini tut fi’line uy Resûl’ün

   1Gönül halkasında erişme imkânı bulunca,

   2Peygamber’in sözünü tut ve davranışına uy.

   Şair gönül halkasında bir imkân ve erişme bulduğunda Resul’ün sözüne bağlı kalıp davranışına uymayı öğütler. Manevi yakınlık, yalnız his değil, örnek alınan hayatla doğrulanan bir eylem ister.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gönül murâdından bir misâl yine

   Selâm olsun ashâbına âline

   1Ey gönül, dileğinden yine bir örnek söyle.

   2Peygamber’in ailesine ve arkadaşlarına selam olsun.

   Gönlün muradından bir örnek daha verilirken Peygamber’in ashabına ve ailesine selam gönderilir. Kişisel dilek, kutsal topluluğa yönelen saygıyla genişleyip ortak bir bağlılığa dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Derûnun içinde koma kal u kil

   Bîhûde işlerden çek el tevbe kıl

   1İçinde boş söz ve tartışma bırakma.

   2Yararsız işlerden el çekip tövbe et.

   İç dünyada boş tartışma bırakmamak, yararsız işlerden el çekip tövbe etmek gerekir. Şair, zihinsel gürültü ile davranış savurganlığını aynı arınma hareketi içinde susturur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Edâ et farzını sünnetini kıl

   Belki din incine îman alına

   1Farzını yerine getir, sünnetini uygula.

   2Yoksa din incinir ve iman elden gider.

   Farzı ödemek ve sünneti yerine getirmek istenir; aksi hâlde dinin incinip imanın elden alınabileceği belirtilir. İbadet, soyut aidiyetin değil, korunması gereken canlı bağın göstergesidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Cihânın zahmetin çektin bir iki kat

   Kalbin siyahların göz yaşına kat

   1Dünyanın zahmetini bir iki kat çektin.

   2Kalbindeki karalığı gözyaşına katıp akıt.

   Dünyanın zahmeti birkaç kat çekilmiştir; kalbin karası gözyaşına katılarak yıkanmak istenir. Dış sıkıntı, iç lekeden kurtulmayı sağlayacak samimi pişmanlık suyuna çevrilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Kalmayıp tâkatın kıldın bîtâkat

   Ağladıkça zemin üzre alına

   1Gücün kalmadı, bütünüyle güçsüz düştün.

   2Ağladıkça alnın yere değsin.

   Güç tükenip kişi bütünüyle takatsiz kalır; ağladıkça yüzünün yere değmesi beklenir. Bedensel çöküş, umutsuzluk değil, gururu bırakan secde ve teslimiyet yönünde anlam kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Aşk ile kal olan er aşk eridir

   Ali Düldülî Hamza Aşkarîdir

   1Aşk içinde olgunlaşan er, gerçek aşk eridir.

   2Ali’nin Düldül’ü ve Hamza’nın Aşkar’ı bunun simgesidir.

   Aşkla olgunlaşan kişi gerçek aşk eridir; Ali’nin Düldül’ü ve Hamza’nın Aşkar’ı bu yiğitliğe örnek olur. Manevi cesaret, destansı savaş atlarının gücüyle görünür kılınır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Eridir âheni bu aşk eridir

   Gerektir sayılıp menzil alına

   1Bu aşk eri demiri bile eritir.

   2Onun yol alıp menzile ulaşması gerekir.

   Aşk eri demiri eritecek kuvvettedir; fakat bu gücün menzil alabilmesi için ölçülüp tanınması gerekir. Ham coşku, yolu olan ve hedefe ilerleyen disiplinli bir kudrete dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ömer Hû çek sana denmiştir dön ya

   Ne çâre bizlere dedikte dûn yâ

   1Ömer, sana “Hû de ve geri dön” denmiştir.

   2Bize “Aşağı dön” dendiğinde başka ne yapabiliriz?

   Ömer’e “Hû” diyerek yönelmesi söylenmişken aşağıya dön çağrısının çaresizliği hissedilir. İlahi zikre yükselme isteği ile dünyevi geri çekiliş, şairin önündeki iki yönü çatıştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Çok yaşlı bir köhne zendürür dünyâ

    Er isen aldanma mekr ü âline

    1Dünya çok yaşlı ve yıpranmış bir kadındır.

    2Mertsen onun hilelerine aldanma.

    Dünya, çok yaşlı ve köhne bir kadına benzetilir; mert kişiden onun mekrine, yani hile ve düzenlerine aldanmaması istenir. Fanilik uyarısı dünyanın “ailesi” hakkında değildir: yaşlanmış görünse bile insanı yanıltmayı sürdüren oyunlarına karşı uyanık kalmayı öğütler.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle