Dedi Bir Pir Bana Pişmân Olursun

Bir pirin öğüdü, sırrı yalnız Allah’a açmayı, Eyyûb gibi sabretmeyi ve mazlumun âhını küçümsememeyi öğretir. Zulmün karşılıksız kalmayacağı vurgusu, tevekkül ve mertlik çağrısıyla birleşerek şiiri ahlâkî bir yol haritasına dönüştürür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dedi Bir pir bana pişmân olursun

   Vücûdun şehrine sultân olursun

   1Bir bilge bana, “Sonunda pişman olursun” dedi.

   2“Kendi beden ülkenin sultanı olursun.”

   Bir pir, pişmanlık uyarısının ardından şairin kendi beden şehrine sultan olacağını söyler. Öğüt, dışarıyı yönetmekten önce arzular ve davranışlar üzerinde iç egemenlik kurulmasını ister.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Râzın açma Hudâ’dan gayrı ferde

   Sabredersen Eyyûb misâli derde

   1Sırrını Allah’tan başka hiç kimseye açma.

   2Derdine Eyyûb gibi sabredersen dayanırsın.

   Sırrın Tanrı’dan başka kimseye açılmaması ve derde Eyyub gibi sabredilmesi öğütlenir. Mahremiyet ile dayanıklılık birleşerek kişinin acı karşısında dağılmadan kalmasının yolu olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sanma isteyenler murada ermez

   Zâlimin zulmüne Hak kail olmaz

   1İsteyenlerin muradına ermediğini sanma.

   2Hak, zalimin zulmünü onaylamaz.

   İsteyenlerin murada eremeyeceği sanısı reddedilir; Hak zalimin zulmünü kabul etmez. Umut, boş teselliye değil, haksızlığı kalıcı bırakmayacak ilahî adalet düşüncesine dayanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kimsenin ettiği yanına kalmaz

   Ya mazlûmun âhı kalır mı yerde

   1Kimsenin yaptığı yanına kâr kalmaz.

   2Mazlumun ahı hiç yerde kalır mı?

   Hiç kimsenin yaptığı yanına kalmaz; mazlumun ahının yerde kalıp kalmayacağı sorusu cevabını içinde taşır. Zulmün görünürde cezasız oluşu, nihai hesap fikriyle geçici bir duruma çevrilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   İste murâdını Bârî Hudâ’dan

   Yakar Arş u Kürs’ü geçer semâdan

   1Dileğini Yüce Yaradan’dan iste.

   2O ah Arş’ı ve Kürsî’yi yakar, gökleri aşar.

   Muradın Bârî Huda’dan istenmesi öğütlenir; mazlumun yakarışı Arş ve Kürsü’yü yakıp semayı aşacak güçtedir. Dua, sessiz bir dilekten kozmik katları geçen etkili bir sese dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bekle tevekkülü geçme rızâdan

   Feryâd-ı garibe olur mu perde

   1Tevekkülden ayrılma, Allah’ın rızasına karşı gelme.

   2Garibin feryadına perde çekilebilir mi?

   Tevekkülü korumak ve rızadan ayrılmamak gerekir; garibin feryadına hiçbir perde dayanamaz. Sabır burada susmak değil, sesinin ilahî makama ulaşacağına güvenerek çizgiyi bozmamaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Felek camlar sundu semler alursun

   Nâmerde yâr olma nâmerd olursun

   1Felek sana kadehler sundu; sen zehir içiyorsun.

   2Alçak insana dost olma, yoksa sen de alçalırsın.

   Felek zehir dolu kadehler sunar; namerde dost olan kişi de onun huyuna benzer. Hayatın acısı kaçınılmaz olabilir, fakat ahlaki düşüş yanlış yoldaş seçiminin önlenebilir sonucudur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Kurtulmaz ebedî gamda kalursun

   Merd olursun yâr ol merd oğlu merde

   1Kurtulamaz, sonsuza kadar keder içinde kalırsın.

   2Mertsen, mert kişinin oğluna dost ol.

   Namerde bağlanan kişi sonsuz gamdan kurtulamaz; mert olmak için mert oğluna yoldaşlık edilmelidir. Kimliğin, insanın yakınlık kurduğu kişilerin ahlakıyla biçimlendiği açıkça söylenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ömer köpeklerin olsun dil bağı

   Gam çekme murâda erdirir seni

   1Ömer, köpeklerin dili bağlansın.

   2Üzülme; Allah seni muradına erdirir.

   Ömer düşman sözlerini susturup gam çekmemeye çağrılır; murada eriştirecek gücün varlığı hatırlatılır. Çevrenin gürültüsü karşısında hedefe duyulan güven, zihinsel bir dil bağı işlevi görür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Tevekküle bend et cân ile teni

    Bîçâre devletin var ise serde

    1Canını ve bedenini tevekküle bağla.

    2Ey çaresiz, başında biraz talih varsa bunu yap.

    Can ve ten tevekküle bağlanmalıdır; başta talih varsa çaresizlik aşılabilir. Kapanış, öğütlerin yalnız düşüncede kalmamasını, bütün varlığın sabırlı güvene teslim edilmesini ister.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle