Çün koyup gittin beni nâmihribânım tezce gel

Merhametsiz sevgilinin bırakıp gidişi ardından tez dönmesi ve menzile sağ salim ulaşması istenir. Canın kafesten çıkıp mezara gireceği düşüncesiyle konuşan gam kabrinde kalmamak için yürüyen ruhunu çağırır. Ayrılık ahı dünyayı, bedeni, giysiyi, dokuz feleği ve yedi göğü yakar; figan arşa ulaşmadan sevgili gelmelidir. Leyla aşkının çıkardığı kavgalar ve Mecnun gibi dağları yurt edinme tehlikesi anlatılır. Ömer, âşığın canan ve derman istediğini; gözleri yolda kalan canın kavuşmayı arzuladığını söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Çün koyup gittin beni nâmihribânım tezce gel

   Sağ esen ir menzile eğlenme cânım tezce gel

   1Beni bırakıp gittin madem, ey merhametsizim, tez gel;

   2Menzile sağ salim ulaş, oyalanma canım, tez gel.

   “Çün” gidişi gerçekleşmiş sebep olarak kabul eder; tartışılan artık ayrılık değil dönüşün hızıdır. Nâmihriban hitabı merhametsizliği suçlarken menzile sağ esen erişme duası, sitemin içinde sevgilinin güvenliğini korur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Can kafesten çıkıcak derler mezâr içre girer

   Kabr-i gamda kalmayım rûh-i revânım tezce gel

   1Can kafesten çıkınca mezara girer derler;

   2Gam kabrinde kalmayayım, yürüyen ruhum, tez gel.

   Can bedenden çıkacak kuş, beden kafestir ve sonraki yer mezardır. Konuşan daha ölmeden “kabr-i gam” içinde kaldığını söyler; rûh-i revân diye çağrılan sevgilinin gelişi bu erken mezardan çıkış umududur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Firkatinle ey perî âhım fenâyı yandırır

   Cismimi üryân eder tâc ü kabâyı yandırır

   1Ey peri, ayrılığınla ahım fani dünyayı yakar;

   2Bedenimi çıplak bırakır, taç ve kaftanı yakar.

   Firkat ahı önce fena âlemini yakar, sonra bedeni üryan bırakıp taç ile kabayı kül eder. Ateş hem dünya ölçeğinde hem statü giysilerinde ilerler; ayrılık kişiyi bedeni dışındaki bütün örtülerden soyar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Çerhı dokuz dolanır heft-i semâyı yandırır

   Dahi çıkmadan yetiş arşa figanım tezce gel

   1Dokuz feleği dolaşır, yedi göğü yakar;

   2Figanım arşa çıkmadan yetiş, tez gel.

   Ah dokuz çarhı dolaşıp yedi semayı yakar; geleneksel gök katları figanın yükseliş yolu olur. Ses arş-ı âlâya çıkmadan sevgilinin yetişmesi istenir, çünkü kozmik şikâyet son sınırına varmadan dönüş mümkündür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Aşkın ey Leylâ kopardı başıma gavgaları

   Vermesin Hak kimseye ben çektiğim sevdâları

   1Ey Leyla, aşkın başıma kavgalar kopardı;

   2Hak benim çektiğim sevdaları kimseye vermesin.

   Sevgili Leyla rolüne yerleşir, aşk ise konuşanın başında sürekli gavga çıkaran güçtür. Hak’tan kimseye aynı sevdaların verilmemesi duası, yaşanan aşkı övülen nimet değil başkasından esirgenmesi gereken ağır sınav sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Gündüzün ahşama dek gezmekteyim sahrâları

   Olmadan Mecnun gibi dağlar mekânım tezce gel

   1Gündüz akşama dek kırları geziyorum;

   2Mecnun gibi dağlar yurdum olmadan tez gel.

   Gündüzden akşama kadar sahraları gezmek merkezsiz arayışı gösterir. Sonraki eşik Mecnun gibi dağları mekân edinmektir; sevgilinin hızlı gelişi, konuşan bütünüyle efsanevi çöl ve dağ âşığına dönüşmeden istenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ey perî vaslınla mesrûr olduğum demler kani

   Böyle ummazdım ki devran ayıra benden seni

   1Ey peri, kavuşmanla sevindiğim zamanlar nerede?

   2Devrin seni benden ayıracağını böyle ummazdım.

   Vuslatla mesrur olunan demler “kanı” sorusuyla geçmişte aranır; mutlu zaman artık görünmezdir. Devrin sevgiliyi ayıracağı umulmamıştır, böylece ayrılık yalnız muhatabın seçimi değil şaşırtan zaman düzeniyle ilişkilendirilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Ey güzeller şâhı aşkın nârına yaktın beni

   Kalmadı sabrım meded ârâm-ı cânım tezce gel

   1Ey güzeller şahı, aşkının ateşinde beni yaktın;

   2Sabrım kalmadı, yetiş ey can huzurum, tez gel.

   Güzeller şahı sevgiliyi en yüksek makama çıkarırken aşkının narı konuşanı yakar. Sabrın tükenişinde sevgili “ârâm-ı cân”, canın huzurudur; yarayı açan ateş ile onu dindirecek dönüş aynı kişide toplanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ey Ömer âşık olan elbette cânân arzular

   Derdlidir yâ neylesin derdine dermân arzular

   1Ey Ömer, âşık olan elbette sevgiliyi arzular;

   2Dertlidir, ne yapsın; derdine derman arzular.

   Mahlaslı birimde Ömer’e âşığın doğal olarak canan istemesi hatırlatılır; arzu aşkın tanımıdır. Dertli kişinin derman istemesi de aynı mantıktadır, sevgili hem istenen kişi hem hastalığın çaresi olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Gözlerim yollarda kaldı vaslını cân arzular

    Arz-ı dîdâr eyle ey şûh-i cihânım tezce gel

    1Gözlerim yollarda kaldı, can kavuşmanı arzular;

    2Ey dünya şuhu, yüzünü göster, tez gel.

    Gözlerin yolda kalması uzun bekleyişi bedende sabitler; canın istediği şey vuslattır. Arz-ı didar talebi sevgiliden bütün kavuşma hikâyesi değil önce yüzünü göstermesini ister ve hızlı dönüş nakaratını tamamlar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle