Da’vetindir ey güzeller şâhı ahşam üstü gel

Konuşan güzeller şahını akşam üstü davet eder; gelişi eğlence yerinin değerini görünür kılacaktır. Gelmezse âşıklar meclisinde kavga, kıyamet alameti ve ayrılık köşesinde gürültüler kopar. Akıl hayret vadisinde, can bekleyiştedir; sabır ve irade tükenir. Leyla saçlıya yönelik “koyaldan” yüzeyinde can ile teni bırakan kişi ve zaman bağı açıkken hayal konuşanı Mecnun eder. “Cânâ” sevgili hitabıyla seher ve akşam gelişi istenir. Aşk nuru uyuyan gözü uyandırır. Aşınmış baş harfi aparatlı [Ö]mer sevgiliden sözünü reddetmemesini ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Da’vetindir ey güzeller şâhı ahşam üstü gel

   Hâtır-ı mahzûnumun âgâhı ahşam üstü gel

   1Ey güzeller şahı, davetlisin; akşam üstü gel;

   2Mahzun gönlümün hâlini bilen, akşam üstü gel.

   Güzeller şahına yapılan davet belirli bir zaman taşır: akşam üstü, gündüz ile gece arasındaki eşiktir. Mahzun hatırın âgâhı olmak sevgiliyi konuşanın iç sıkıntısını bilen kişi yapar; geliş yalnız ziyaret değil anlaşılma umududur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Rûşen eyle kadr-i işretgâhı ahşam üstü gel

   Gel meded ey evc-i hüsnün mâhı ahşam üstü gel

   1Eğlence yerinin değerini görünür ve parlak kıl; akşam üstü gel;

   2Yetiş ey güzelliğin doruğundaki ay, akşam üstü gel.

   İşretgâhın kadrini rûşen etmek, eğlence yerinin değerini sevgilinin gelişiyle görünür ve parlak kılmaktır; yapay “değeri aydınlat” ifadesi kullanılmaz. Zirvedeki ay hitabı muhatabı göğe yükseltir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gelmez isen meclis-i uşşâka gavgalar kopar

   Hem kıyâmetten nişan özge temâşâlar kopar

   1Gelmezsen âşıklar meclisinde kavgalar kopar;

   2Kıyamet alameti gibi başka manzaralar kopar.

   Sevgili gelmezse âşıklar meclisinde gavgaların kopması, yokluğun topluluğun düzenini bozacağını bildirir. Kıyamet nişanı ve özge temaşalar, bu kargaşayı olağan eğlenceden korkutucu ve sıra dışı gösteriye büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kûşe-i hicrin gamınla ne tarâkalar kopar

   Yokla bir kez hâtır-ı gümrâhı ahşam üstü gel

   1Ayrılık köşesinde gamınla ne gürültüler kopar;

   2Yolunu yitirmiş gönlü bir kez yokla, akşam üstü gel.

   Kûşe-i hicran ayrılığın dar köşesidir; burada gam, taraka diye duyulan sert gürültüler çıkarır. Gümrah hatır yolunu şaşırmış gönüldür ve sevgiliden onu yalnız bir kez yoklaması istenir; küçük ilgi büyük gürültüyü dindirebilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Akl u fikrim vâdi-i hayrettedir can intizâr

   Gözedüp durmayalım biz dolaşup leyl ü nehâr

   1Aklım ve fikrim hayret vadisinde, canım bekleyişte;

   2Gece gündüz dolaşıp gözeterek durmayalım.

   Akıl ile fikir hayret vadisinde yönünü kaybederken can intizarda sabitlenir; zihin ve yaşam farklı sıkışmalar yaşar. Gece gündüz dolaşıp gözetme yorgunluğu, sevgilinin belirsiz geliş saatini bütün zamana yayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Kalmadı ârâm ü sabrım gitti elden ihtiyâr

   Ey divâne gönlümün hemrâhı ahşam üstü gel

   1Rahatım ve sabrım kalmadı, iradem elimden gitti;

   2Ey divane gönlümün yoldaşı, akşam üstü gel.

   Ârâm, sabır ve ihtiyarın art arda yitmesi dinlenme, dayanma ve irade katmanlarını birlikte tüketir. Divane gönlün hemrahı diye çağrılan sevgili, bu dağılmış iç dünyada yolu paylaşabilecek tek yoldaş olarak sunulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ey saçı Leylâ koyaldan uğruna cân ü teni

   Vâdi-i gamda hayâlindir kılan Mecnun beni

   1Ey saçı Leyla, uğruna can ile teni ‘koyaldan’ [fail/zaman bağı açık];

   2Gam vadisinde hayalin beni Mecnun etti.

   Saçı Leyla olan sevgili klasik kıssadaki rolü üstlenir; “koyaldan” yüzeyinde can ile teni bırakan kişi ve zaman kesin değildir. Vadi-i gamda hayalin konuşanı Mecnun etmesi ise güvenle aktarılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Vakti vaktsiz gelme cânâ görmesin nâdan seni

   Gâhi gel vakt-i seherde gâhi ahşam üstü gel

   1Ey sevgili, vakitli vakitsiz gelme; cahil seni görmesin;

   2Bazen seher vaktinde, bazen akşam üstü gel.

   “Cânâ” doğrudan sevgiliye seslenir. Zamansız gelişin nâdanın bakışına yakalanma tehlikesi taşıdığı söylenir; seher ile akşam, buluşmayı gizlilik içinde mümkün kılan iki uygun vakittir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Nûr-i şevkınla uyandır hâba varmış gözümüz

   Îd ü kadre ersin ey meh gicemiz gündüzümüz

   1Aşkının nuruyla uykuya varmış gözümüzü uyandır;

   2Ey ay, gecemiz ve gündüzümüz bayrama, Kadir’e ersin.

   Şevk nuru uykuya dalmış gözü uyandırır; sevgilinin gelişi görme yetisini yeniden açar. Gece ile gündüzün îd ve Kadir’e ermesi, sıradan zamanı bayram sevinci ve kutsal gecenin değerine yükselten bir kavuşma beklentisidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Der ki bu Âşık [Ö]mer reddetme cânâ sözümüz

    Yohsa kalur hâtırım billâhi ahşam üstü gel

    1Bu Âşık [Ö]mer der ki: sözümüzü reddetme, ey sevgili;

    2Yoksa gönlüm kırgın kalır; Allah’a yemin, akşam üstü gel.

    Basılı gövdede mahlastaki ilk harf aşınmış, bu yüzden “[Ö]mer” aparatlı ve atıf probable tutulmuştur. Kapanıştaki “cânâ” ey sevgili diye aktarılır; sözün reddi hatırı kırgın bırakacak, yemin daveti ağırlaştıracaktır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle