Dağlardır meskenim, sahrayı gözler gözlerim

Dağlarda yaşayan âşık kendisini Leyla yolunu bekleyen Mecnun’a benzetir. Çok güzel bulunsa da yalnız eşsiz sevgiliyi ister; onun sözünde durmamasından yakınır. Kibri ve kini bırakmayı öğütleyen şiir, gönlün dünya meclisinde durulamadığını söyler; son bölümde Âşık Ömer sevgili adını harflere ayırarak özlemini kapalı bir işaretle sürdürür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dağlardır meskenim sahrâyı gözler gözlerim

   Gör ne Mecnûn’um reh-i Leylâ’yı gözler gözlerim

   1Dağlar yurdumdur; gözlerim kırları bekliyor.

   2Nasıl bir Mecnun olduğumu gör; gözlerim Leyla’nın yolunu bekliyor.

   Dağ ve kır, Mecnun’un yerleşik çöl yalnızlığını Anadolu coğrafyasına taşır. Gözlerin Leyla yolunu beklemesi, mekânı yaşanılan yer olmaktan çıkarıp sevgilinin gelebileceği bir ufka dönüştürür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Dilrübâlar çok dahi âlemde makbûlüm değil

   Ol güzeller şâhı bîhemtâyı gözler gözlerim

   1Dünyada güzel çoktur ama hiçbiri gönlümce değildir.

   2Gözlerim güzeller şahı olan eşsiz sevgiliyi bekliyor.

   Güzellerin çokluğu âşığın seçimini değiştirmez. Makbul bulmamak kibirden değil, eşsiz sayılan tek sevgiliye bağlılıktan doğar; güzeller şahı sözü hem üstünlük hem hükümranlık bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ahdine ikrârına durmayıcı ol bîvefâ

   Vaslın ikrar eylemişti kılmadı ahde vefâ

   1Sözünde ve yemininde durmayan o vefasız,

   2Kavuşma sözü vermişti ama sözünü tutmadı.

   Vefasız sevgili hem verdiği sözde hem de açık kavuşma vaadinde durmaz. İkrar ile davranış arasındaki bu çatışma, bekleyişin basit gecikmeden değil kırılmış bir ahitten doğduğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bilmezem yâ Rab kaçan yüz gösterir ol mehlika

   Haftalar geçti görünmez ayı gözler gözlerim

   1Ey Tanrım, bilmem o ay yüzlü ne zaman yüzünü gösterir.

   2Haftalar geçti, ay görünmüyor; gözlerim bekliyor.

   Ay yüzlü sevgilinin ne zaman görüneceği Tanrı’ya yöneltilen cevapsız bir sorudur. Haftaların geçmesiyle gökte görünmeyen ayın birlikte anılması, beklenen yüzü zaman ve gök imgesi içinde büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sâdıkane âşık isen kibri gönülden gider

   Dilde tâ kim kalmaya gerd-i küdûretten eser

   1Gerçekten sadık bir âşıksan kibri gönlünden çıkar.

   2Gönülde kırgınlığın tozundan hiçbir iz kalmasın.

   Sadık âşıklığın ilk şartı, gönülden kibri çıkarmaktır. Kırgınlığın toza benzetilmesi de iç dünyada en küçük tortunun bırakılmamasını ister; sevgi, arınmış bir dil ve kalp gerektirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bir kelâmı mürde-i sad sâleyi ihyâ eder

   Lebleri mu’ciz dem-i Îsâ’yı gözler gözlerim

   1Onun tek sözü yüz yıllık ölüyü diriltir.

   2Gözlerim İsa’nın mucizevi soluğuna benzeyen dudakları bekliyor.

   Sevgilinin tek sözü yüz yıllık ölüyü diriltecek güçte gösterilir. Dudakların İsa’nın hayat veren soluğuyla eş tutulması, gözlerin beklediği kavuşmayı aynı zamanda yeniden canlanma umuduna çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bu fenâ bezminde bir dem iktidâr etmez gönül

   Büsbütün dünyayı versen ihtiyâr etmez gönül

   1Bu geçici dünya meclisinde gönül bir an bile güç bulamaz.

   2Bütün dünyayı versen gönül onu seçmez.

   Geçici dünya meclisi gönle ne güç ne de kalıcı bir yer sağlayabilir. Bütün dünya sunulsa bile onu seçmeyeceğini söyleyen gönül, maddi iktidarı reddederek arzusunun başka bir hedefe bağlı olduğunu bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Rûz ü şeb durmaz yeter bir dem karâr etmez gönül

   Âsitân-ı Hazret-i Monla’yı gözler gözlerim

   1Gece gündüz durmaz, bir an bile karar kılmaz.

   2Gözlerim Hazret-i Molla’nın eşiğini bekliyor.

   Gece gündüz dinmeyen gönül hiçbir yerde karar bulamaz; bu hareket, gözlerin Hazret-i Molla’nın eşiğine çevrilmesiyle yön kazanır. Aranan şey dolaşmak değil, kutsal sayılan kapıda sükûna ermektir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Etme ey Âşık Ömer sevdâ-yi dildâra heves

   Koymadı bir dem elinden dâmenin feryâd res

   1Ey Âşık Ömer, sevgilinin sevdasına heves etme.

   2Basılı “dâmenin feryâd res” söz grubunun kimin eteğine ve eylemine bağlandığı açık değildir.

   Mahlasla kendine seslenen şair, sevgili sevdasına heves etmemeyi öğütler. İkinci dizedeki “dâmenin feryâd res” bağlantısı basılı yüzeyde açık olmadığından, kimin eteği tuttuğu ya da bıraktığı konusunda hüküm kurulamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    İsm ü resmi dilberin gitmez dilimden bir nefes

    Mîm ü sâd u tâ vu fâ vü yâyı gözler gözlerim

    1Sevgilinin adı ve görüntüsü bir nefes bile dilimden gitmez.

    2Gözlerim Mîm, Sâd, Tâ, Fâ ve Yâ harflerini bekliyor.

    Son dizede isim harflere ayrılır ve bekleyiş şifreli bir biçim kazanır. Basılı yüzey harfleri verir fakat bunların hangi adı oluşturduğu kesinleştirilmez; şiir, sevgiliyi açıkça adlandırmadan işaretlerle korur.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle