Dağlar bülbül doldu gülşen bağına

Sümmânî, gül bahçesi dolsa da kendisine ayrılığın düştüğünü söyler. Dost otağına varamayışını ve Ceyhun gibi akan gözyaşını anlatır; yıllarca beslediği bedenden usanır. Son bölüm, Elest kadehiyle basılı ‘Canane bir kuştur’ yüzeyini ve kafesten uçuş ardından bakakalmayı yan yana getirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dağlar bülbül doldu gülşen bağına

   Bize ol gülşenden çıkmak göründü

   1Dağlar ve gül bahçesi bülbüllerle doldu.

   2Bize o gül bahçesinden çıkmak göründü.

   Bülbüllerle dolan gülşen herkes için bahar ve neşe çağrıştırırken şair için çıkış vaktini haber verir. Dışarıdaki diriliş ile içerideki vedanın çarpışması ayrılık duygusunu keskinleştirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir zaman ermedim dost otağına

   Dembedem bedene yıkmak göründü

   1Uzun zamandır dostun otağına erişemedim.

   2Her an bedeni yıkmak göründü.

   Dost otağına erişememek manevi veya sevgiliye ait merkezin dışında kalmaktır. Bedeni yıkma düşüncesi sıradan bezginlik değil, bu engel ortadan kalkarsa dostla kavuşulacağı umudunu taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dünyada görmedim bir şatlık demi

   Bahri Ceyhun olmuş dü çeşmim nemi

   1Dünyada mutlu bir an görmedim.

   2İki gözümün yaşı Ceyhun nehri oldu.

   Dünyada tek bir mutlu an bulunmaması, gözyaşını büyük Ceyhun nehrine dönüştürür. İki gözün nemi kişisel ölçüyü aşarak şairin bütün ömrünü kaplayan geniş ve kesintisiz bir akış olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bunca yıl besledim bu bedenimi

   Artık bundan böyle bıkmak göründü

   1Bu bedenimi bunca yıl besledim.

   2Artık bundan sonra ondan bıkmak göründü.

   Yıllarca özenle beslenen beden artık taşınmak istenmeyen bir yük sayılır. Bu dönüş, şairin bedensel varlığa duyduğu bağlılığın tükenip ölüm fikrine hazırlanmaya evrildiğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   SÜMMANÎ sadık ol dönme bu işten

   Ezel nuşeyledin câmı Elest’ten

   1Sümmânî, sadık ol; bu işten dönme.

   2Elest kadehini ezelde içtin.

   Mahlasla verilen sadakat buyruğu, şairin kendi nefsine seslenmesidir. Başlanan manevi işten dönmemek, önceki kıtalardaki bıkkınlığın umutsuzluğa değil yönü kesinleşmiş bir teslimiyete dönüşmesini sağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Canane bir kuştur uçtu kafesten

   Bize peşi sıra bakmak göründü

   1Canane bir kuştur, kafesten uçtu.

   2Bize onun peşinden bakmak göründü.

   Basılı ilk dize ‘Canane bir kuştur’ biçimindedir ve modern satır bu çözülememiş yüzeyi tahminle ‘can kuşu’na çevirmez. Kafesten uçuş ile ardından bakakalma, ayrılık ve kayıp duygusunu taşır; olası ölüm çağrışımı kesin kaynak okuması sayılmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle