Ervahı ezelde Levhü kalemde

Şair kara bahtının ezelde yazıldığını ve dünya devrinde bir gününün yüz bin yaraya dönüştüğünü söyler. Aşkın bitmeyen çekişmesi, hasret ve kötü niyetli kişilerin sevgiliye taşıdığı sözlerle büyür. Buna rağmen sadık kalplerin sözünden dönmeyeceği belirtilir; Sümmânî aşk kaydının kenarına yazılmıştır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ervahı ezelde Levhü kalemde

   Bu benim bahtımı kara yazdılar

   1Ruhlar ezelde Levh ve Kalem’deyken,

   2Benim bu bahtımı kara yazdılar.

   Levh ve Kalem kaderin yazıldığı ezelî düzeni temsil eder; kara bahtın orada kayda geçmesi sonradan düzeltilemeyecek hüküm duygusu yaratır. Şair bugünkü acıyı hayatın başına değil varlığın öncesine taşır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gönül perişandır devri âlemde

   Bir günümü yüz bin yâra yazdılar

   1Gönlüm dünya devrinde perişandır.

   2Bir günümü yüz bin yara olarak yazdılar.

   Dünya devrinde perişan olan gönlün tek günü yüz bin yara sayılır. Zamanın niceliği acının yoğunluğuyla bozulur; kısa bir gün bile şairin deneyiminde sayısız yaraya genişler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Aşk benimle eyler daim kîlü kal

   Dahi sabretmeğe kalmadı mecal

   1Aşk benimle sürekli çekişiyor.

   2Artık sabretmeye gücüm kalmadı.

   Aşkın sürekli ‘kîlü kal’ etmesi bitmeyen tartışma ve çekişmedir. Sabır gücünün kalmaması, bu iç konuşmanın geçici bir huzursuzluk değil şairi tüketen kesintisiz mücadele olduğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Derdim taksimdara kıldım arzıhal

   Dedi ki öz bahtın kara yazdılar

   1Derdimi paylaştırana dilekçeyle sundum.

   2‘Kendi bahtını kara yazdılar,’ dedi.

   Derdin taksimdarına sunulan arzıhâl acıyı manevi bir idare makamında şikâyet etme sahnesi kurar. Verilen cevap sorumluluğu yine şairin kara yazılmış öz bahtına bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gönül gülşeninde kâr olmuş diye

   Hasretlik cisminde var olmuş diye

   1Gönül bahçesinde kar olmuş diye,

   2Hasret bedeninde yer etmiş diye,

   Gönül gülşenindeki kar sıcaklığı ve canlılığı örter; hasret ise bedende kalıcı bir varlık kazanır. İki dize ayrılığın hem iç manzarayı hem fiziksel varlığı nasıl soğutup kuşattığını anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Sevdiğim sevdiğin pîr olmuş diye

   Erbabı garazlar yâre yazdılar

   1Sevdiğim, sevdiğin kişi yaşlanmış diye,

   2Kötü niyet sahipleri sevgiliye yazdılar.

   Sevgilinin veya onun sevdiğinin yaşlanması hakkındaki sözleri garaz sahipleri yâre taşır. Başkalarının kötü niyetli yazısı, zaten ağır olan ayrılığı toplumsal dedikodu ve yanlış haberle büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Nedir bu sevdanın nihayetinde

   Yadlar gezer yârın vilâyetinde

   1Bu sevdanın sonunda ne var?

   2Yabancılar sevgilinin ülkesinde geziyor.

   Sevdanın sonunu soran şair, yabancıların sevgili ülkesinde rahatça gezdiğini görür. Kendisi dışarıdayken yadların içeri girebilmesi aşk düzenindeki haksız yer değişimini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Her kes diyarında muhabbetinde

   Bilmem bizi ne civare yazdılar

   1Herkes kendi yurdunda ve sevgisinde.

   2Bizi hangi yana yazdılar, bilmiyorum.

   Herkes kendi diyarında ve muhabbetinde yer bulmuşken şair hangi kıyıya yazıldığını bilmez. Belirsiz ‘civar’, onun hem yurt hem sevgili bakımından kayıtsız ve dışarıda kalmış konumudur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Döner mi kavlinden kalbi sadıklar

   Dost ile dost olur bağrı yanıklar

   1Kalbi sadık olanlar sözünden döner mi?

   2Bağrı yanıklar dostla dost olur.

   Sadık kalbin sözünden dönmeyeceği sorusu cevabını içinde taşır. Bağrı yanıkların dostla dost olması, acının insanları ayırmak yerine aynı sadakat çevresinde birleştirdiğini belirtir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Aşk kaydına geçti bunca âşıklar

    SÜMMANÎ’yi derkenara yazdılar

    1Bunca âşık aşk kaydına geçti.

    2Sümmânî’yi sayfanın kenarına yazdılar.

    Âşıkların kaydı tutulurken Sümmânî’nin derkenara yazılması merkezden dışarıda bırakılmadır. Yine de adının kayda girmesi, küçümsenen kenar konumunu aşk sicilindeki kalıcı bir tanıklığa dönüştürür.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle