Dâima fikrimde zikrim yâ Muhammed yâ Ali

Altı beyit ve altı kez tekrarlanan tek bir çağrı. Redif bir dua cümlesi olduğu için gazel okunurken bir zikre dönüşüyor — metnin biçimi, konusunu uyguluyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dâima fikrimde zikrim yâ Muhammed yâ Ali

   Gönlümün evinde şükrüm yâ Muhammed yâ Ali

   1Sürekli düşüncemde zikrim: yâ Muhammed yâ Ali;

   2gönlümün evinde şükrüm: yâ Muhammed yâ Ali.

   Redif bir isim çifti ve bu, gazeli okuyanı da zikre katıyor: her beyit sonunda aynı iki ad söyleniyor. İlk beyit üç iç mekân sayıyor — fikir, zikir, gönül evi — ve üçünü de aynı çağrıyla dolduruyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kendi özün tanıyamaz seni yakin bilmeyen

   Âlemin âyînesisin yâ Muhammed yâ Ali

   1Seni kesin olarak bilmeyen kendi özünü tanıyamaz;

   2âlemin aynasısın: yâ Muhammed yâ Ali.

   Kişinin kendi özünü tanıması, Muhammed ile Ali'yi kesin olarak bilmesine bağlanır. İkinci dizedeki ayna, bu beyitte onların âlemi yansıtan yüzey olarak kurulmasını sağlar; gelenek hakkında genel bir hüküm çıkarılmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kalmışam zulmet içinde sen inâyet kıl bana .

   'Men günehkârem günehkâr yâ Muhammed yâ Ali

   1Karanlık içinde kalmışım, sen bana yardım et;

   2ben günahkârım, günahkâr: yâ Muhammed yâ Ali.

   İki övgü beytinden sonra konuşan karanlıkta kaldığını söyler, yardım ister ve günahkârlığını iki kez tekrarlar. Tekrar yakarışın ağırlığını artırır; konuşanın hükümdarlık kimliği bu beytin anlam sebebi olarak kullanılmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Seyyidî Battâl Gazi, Hacı Bektâş-ı Velî

   Cümlesinin sırrı sensin yâ Muhammed yâ Ali

   1Seyyid Battal Gazi, Hacı Bektaş Velî —

   2hepsinin sırrı sensin: yâ Muhammed yâ Ali.

   Seyyid Battal Gazi ile Hacı Bektaş Velî aynı beyitte anılır ve ikisinin sırrı Muhammed ile Ali'ye bağlanır. Yorum adların metindeki bağlantısıyla sınırlı kalır; yerel gelenek ve soy hakkında kapsamlı bir tarih tezi kurmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Baş açık yalın ayak yüğürüşür abdallar

   Kerbelâ'da çağrışurlar yâ Muhammed yâ Ali

   1Başı açık, yalın ayak koşuşur abdallar;

   2Kerbelâ'da çağrışırlar: yâ Muhammed yâ Ali.

   Başı açık ve yalın ayak koşan abdallar Kerbelâ'da Muhammed ile Ali'ye seslenir. Çıplak ayak ve açık baş, burada Kerbelâ'nın yas sahnesi içinde okunur; metnin söylemediği yoksulluk durumu eklenmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bu Hatâyî vâsıl olmuş sıdk ile şâha müdâm

   Dü cihanda matlabım bu yâ Muhanmıed yâ Ali

   1Bu Hatâyî doğrulukla şaha sürekli ulaşmış;

   2iki cihanda isteğim budur: yâ Muhammed yâ Ali.

   Mahlas beyti isteği tek şeye indiriyor: bu çağrının kendisi. Yani dua bir vasıta değil, amaç. “Dü cihan” — dünya ve ahiret — ikisinde de istenen aynı; gazel altı beyit boyunca söylediği şeyi son dizede talep hâline getiriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle