Derd ü belâ vü gam bana ‘ayş u safâ sana didi

Ezelde aşk derdini kabul eden âşığa gamın, sevgiliye eğlencenin düştüğünü söyleyen gazel; belâ topluluğunu çağırır, dudaktan su isteyen gönle hançer gösterir ve Bâkî’nin temiz yaradılışını dünyayı gösteren kadehe benzetir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Derd ü belâ vü gam bana ‘ayş u safâ sana didi

   Şol ki ezelde derdüñe kâ’il olup belâ didi

   1“Dert, belâ ve gam bana; zevk ve sevinç sana,” dedi;

   2ezelde senin derdini kabul edip ona belâ diyen kişi.

   Ezelde sevgilinin derdini kabul eden âşığa dert, bela ve gam; sevgiliye ise zevk ile sevinç düşer. ‘Didi’ redifi bu eşitsiz paylaşımı verilmiş hüküm gibi aktarır. Âşık sonradan yakınmaktan önce, acı payını başlangıçta kabul etmiş kişi olarak tanımlanır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Derd ü mahabbet ehlini ‘aşkuña da‘vet eyleyen

   Gel berü ma‘şer-i belâ derd ü gama salâ didi

   1Dert ve sevgi ehlini aşkına çağıran kişi,

   2“Ey belâ topluluğu, buraya gelin,” diye dert ile gama çağrı yaptı.

   Aşkın çağrıcısı dert ve sevgi ehlini bela topluluğuna seslenerek davet eder. ‘Salâ’ kamusal çağrı, ‘ma‘şer’ ortak kader taşıyan cemaat fikridir. İlk beyitteki bireysel kabul böylece toplu meclise genişler; bu meclisin giriş şartı rahatlık değil acıyı üstlenmektir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dil bir içim su istedi çeşme-i la‘l-i yârdan

   Âb-ı zülâl-i hançerin gösterüp işte mâ didi

   1Gönül, sevgilinin yakut renkli dudak çeşmesinden bir içim su istedi;

   2o da hançerinin duru suyunu gösterip “İşte su,” dedi.

   Gönül sevgilinin yakut dudağı çeşmesinden bir içim su ister; sevgili hançerinin berrak suyunu gösterip ‘işte su’ der. Susuzluğu giderme beklentisi ölüm tehdidiyle karşılanır. ‘Âb-ı zülâl’ nitelemesi, hançerin parlak çeliğini hem suya benzetir hem acımasız cevabı keskinleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   La‘l-i lebüñle tal‘atuñ ravza-i Cennetü’n-na‘îm

   Kaddüñe Cebre’îl-i ‘akl Sidre-i müntehâ didi

   1Yakut dudağınla parlak yüzün nimet cennetinin bahçesidir;

   2aklın Cebrail’i boyuna “En son sınırdaki Sidre,” dedi.

   Yakut dudak ve parlak yüz nimet cennetinin bahçesi, sevgilinin boyu ise aklın Cebrail’i tarafından Sidre diye adlandırılır. Dini-kozmik imgeler tarihsel övgü mübalağasının araçlarıdır. Güzellik, cennet bahçesinden göğün en son sınırına uzanan dikey bir ölçekte yüceltilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Nüktelerüñde Bâkıyâ ‘âlem-i ‘aşkı seyr iden

   Meşreb-i sâf ü pâküñe Câm-ı cihân-nümâ didi

   1Ey Bâkî, nüktelerinde aşk âlemini seyreden kişi

   2senin temiz yaradılışına “Dünyayı gösteren kadeh,” dedi.

   Bâkî’nin nüktelerinde aşk âlemini seyreden kişi, onun temiz yaradılışına dünyayı gösteren kadeh der. Şiir yalnız aşkı anlatmaz, geniş bir âlemi yansıtan araç olur. Makta şairin meşrebini berrak kadehe benzeterek hem açıklığı hem çok şeyi tek yüzeyde gösterme kudretini över.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle