Dönmeyiz nedenlu çok olsa âsi

Şiir din ve iman bağlılığını, Allah zikrini ve ilk halifelerle Hazret-i Ali’yi anarak toplu bir savaşçı kimliği kurar. Gazilerin ve şehitlerin ahiret tasavvurunu, ilahî takdir ve canın emanet oluşunu işler; son bölümde Kerbelâ hafızası, hidayet ve düşmanla çatışma dili öne çıkar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dönmeyiz nedenlu çok olsa âsi

   Gider kalbimizin silinir pası

   1Ne kadar çok ‘âsi’ olsa da dönmeyiz;

   2kalbimizin pası gider, silinir.

   Açılış geri dönmeme kararlılığını ve kalbin pasının silinişini yan yana getirir. ‘Âsi’nin konuşan topluluğa mı, karşı gruba mı bağlandığı açık değildir; modern satır kaynakta bulunmayan ‘karşımızdaki düşmanlar’ öznesini eklemez, nicelik kapsamını korur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hamdülillâh dîn ü îmânımız var

   Dilimizde vird-i Sübhânımız var

   1Allah’a şükür, dinimiz ve imanımız var;

   2dilimizde tekrarladığımız ‘Sübhân’ zikri var.

   ‘Hamdülillah’ şükür nidası, sahip olunan din ve imanı ortak kimliğin dayanağı yapar. Dil üzerindeki ‘Sübhân’ virdi bu bağlılığın sürekli sözlü işaretidir; modern aktarım zikir ifadesini başka bir dua formuna dönüştürmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Âleme şâyolan o nûr-i celî

   Gaziler serdârı Hazret-i Ali

   1Âleme yayılan o açık nur,

   2gazilerin önderi Hazret-i Ali’dir.

   Dünyaya yayılan açık nur önce adsız verilir, ardından Hazret-i Ali gazilerin önderi diye tanımlanır. Işık ile komutanlık aynı kişide birleşir; manevi rehberlik ve savaşçı önderlik şiirin tarihsel inanç ufkunda yan yana durur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Evvel âhır dedik kavline belî

   Ebû Bekir Ömer Osman’ımız var

   1Başta da sonda da onun sözüne ‘evet’ dedik;

   2Ebû Bekir’imiz, Ömer’imiz, Osman’ımız var.

   ‘Evvel âhır’ bağlılığın baştan sona sürdüğünü söyler ve kabul ‘beli’ cevabıyla belirtilir. Sonraki dize Ebû Bekir, Ömer ve Osman’ı topluluk adına sahiplenir; şiir böylece Ali anışını ilk halifeler dizisiyle birlikte kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gaziler sokunur teller serine

   Ne yüzden varırız mahşer yerine

   1Gaziler başlarına teller takınır;

   2mahşer yerine hangi yüzle varırız?

   Başlara takılan teller gazilerin görünür alameti olarak sunulur. Mahşere hangi yüzle varılacağı sorusu ise dış süsün yeterli olmadığını düşündürür; konuşanlar savaşçı kimliğin yanında ahiret hesabı karşısındaki durumlarını da sorgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Şühedâ irişir Hak’kın sırrına

   Bu rütbe cürm ile isyânımız var

   1Şehitler Allah’ın sırrına erişir;

   2bizdeyse bu ölçüde suç ve isyan var.

   Şehitlerin ilahî sırra eriştiği kabul edilirken konuşan topluluk kendi günah ve isyanını itiraf eder. Bu karşılaştırma kesin kurtuluş iddiasını sınırlar; yüksek mertebe anılır ama kişi kendini doğrudan o mertebeye yerleştirmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bize bu yüzdendir takdîr-i İlâh

   Gaza yollarına hasbeten lillâh

   1İlahî takdir bizim için bu yöndedir;

   2gaza yollarına yalnız Allah rızası için çıkarız.

   Yola çıkış ilahî takdirle ilişkilendirilir ve ‘hasbeten lillah’ ifadesi amacı yalnız Allah rızasına bağlar. Şiirin sesi böylece dünyevi kazanç veya kişisel ün gerekçesi ileri sürmez; eylemi kendi dinî niyet beyanıyla açıklar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Ölünce dîn için ederiz samah

   Emânet Hudâ’ya bir cânımız var

   1Ölünceye kadar din için ‘samah’ ederiz;

   2Allah’a emanet bir tek canımız var.

   Tarihî metindeki ‘samah’ yüzeyi açıklığı sınırlı olduğu için günümüz Türkçesi kelimeyi korur ve onu sessizce ‘savaş’ ya da ‘semah’ yapmaz. İkinci dize canı kişisel mülk değil, Allah’a teslim edilecek emanet olarak tanımlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ömer ser sağ olan yazısın görür

   Bizim Kerbelâ’mız haşre dek sürür

   1Ömer, başı sağ olan yazgısını görür;

   2bizim Kerbelâ’mız kıyamete kadar sürer.

   Mahlasla konuşan Ömer, hayatta kalanın yazısını göreceğini söyler; gelecek, önceden bütünüyle açıklanmış değildir. Kerbelâ adı süregelen toplu acının simgesine dönüşür ve bu acının kıyamete dek devam edeceği ileri sürülür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Tâlibe Hudâ’dan hidâyet irür

    Dahi adûlara çok kanımız var

    1İsteyene Allah’tan hidayet erişir;

    2ayrıca düşmanlara karşı çok kanımız var.

    İlk dize hidayetin Allah’tan talibe ulaşmasını bildirir. İkinci dizedeki ‘dahi’ ekleme ve pekiştirme işlevindedir; ‘daha çok’ karşılaştırması için bir kıyas noktası verilmez. Sert kan söylemi tarihsel metin içinde kaydedilir, güncel çağrıya çevrilmez.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle