Dudu dillim meclis üstüne geldin

Tatlı dilli sevgilinin meclise gelişi şarap, zevk ve ömür duasıyla karşılanır; boyu Tuba’ya, ağzı taze helvaya ve dudakları şekere benzetilir. Âşık onu iman gibi göğsünde saklar, sırrını yaymaz ve sonunda unutulmamak için yakarır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dudu dillim meclis üstüne geldin

   Çün bizi ziyâret kasdıyla geldin

   1Tatlı dilli sevgilim, meclisin başına geldin;

   2bizi ziyaret etme niyetiyle geldin.

   Sevgilinin meclise gelişi rastlantı değil ziyaret niyetine bağlanır. ‘Dudu dillim’ tatlı ve güzel konuşmayı kuş sesiyle çağrıştırırken meclisin üstüne gelmek onu topluluğun merkezine yerleştirir; karşılanış daha ilk anda törenselleşir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Safâ-yi kalb içün nûşeyle bâde

   Bârî Hudâ’m etsin ömrün ziyâde

   1Gönül ferahlığı için şarap iç;

   2Yaratan Allah ömrünü artırsın.

   Şarap içme çağrısı gönül safasını amaçlar; hemen ardından Allah’tan ömür duası gelir. Dünyevi meclis zevki ile dini yakarış çatıştırılmaz. Âşığın ikramı, sevgilinin hayatının uzaması dileğiyle ölçülü ve koruyucu bir tona kavuşur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Mey içüp felekten alanlar kâmı

   Gonca veş elinden bırakma câmı

   1Şarap içip felekten muradını alanlar—

   2gonca gibi, kadehi elinden bırakma.

   İlk dize felekten murat alanları anar; ikinci dizedeki açık ‘bırakma’ ise haber kipi değil buyruğu taşır. Modern aktarım çoğul özneyi kadehi bırakmayanlar diye dönüştürmez; muhataba yönelen emir ve gonca benzetmesi ayrı işlevleriyle korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Geçirir zevk ile hem subh u şâmı

   Hâtır-ı şerîfin olsun küşâde

   1Sabahı ve akşamı zevkle geçirir;

   2şerefli gönlün açık ve ferah olsun.

   Sabah ve akşamın zevkle geçirilmesi meclisin zamanı bütünüyle kaplamasını sağlar. Şerefli hatırın açık olması dileği yalnız neşe değil gönül genişliği ister. Böylece içki, fiziksel tüketimden çok sıkıntıyı açan bir dostluk işaretine dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kıyâmet kametin Tûbâ-yi şerdir

   Letâfette femin helvâ-yi terdir

   1Kıyamet gibi boyun ‘Tûbâ-yi şer’dir;

   2zarif ağzın taze helvadır.

   İkinci dize ağzı taze helvaya benzetir. İlk dizedeki exact ‘Tûbâ-yi şerdir’ yüzeyi ise doğrulanmış şâh veya dal biçimi değildir; Tuba ağacıyla bağ görülebilse de görünmeyen bir kelime eklenmez. Modern, glossary ve yorum belirsizliği açıkça taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Mahbublar içinde bâlâ-yi serdir

   Leblerin sükkeri getürür yâde

   1Güzeller içinde baştan üstündür;

   2dudaklarının şekeri hatıra getirir.

   Sevgili güzellerin arasında baştan üstün tutulur ve dudakları şeker hatırasını uyandırır. ‘Bâlâ-yi ser’ hem yükseklik hem seçkinlik taşır; tatlılık imgesi bir önceki helva benzetmesini sürdürerek övgü zincirini tutarlı kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Şu fenâda şûh-i zebânım gibi

   Saklarım sînemde îmânım gibi

   1Bu fani dünyada seni tatlı dilli sevgilim gibi

   2göğsümde imanım gibi saklarım.

   Âşık sevgiliyi iman gibi göğsünde sakladığını söyler; bu, aşkı hem mahrem hem vazgeçilmez değer yapar. Fani dünyanın geçiciliği karşısında içte korunan bağ kalıcılık iddiası taşır, fakat açık bir kutsallaştırma hükmüne zorlanmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Bir hup yok sen kaşı kemânım gibi

   Fâşetmem sırrını bilişe yâde

   1Senin gibi bir güzel yok, ey yay kaşlım;

   2sırrını tanıdığa da yabancıya da açmam.

   İlk dize sevgiliye doğrudan hitap eder ve onun gibi bir güzel bulunmadığını söyler; ‘yay kaşlım’ hitap öğesidir. İkinci dizedeki ‘bilişe yâde’ iki ayrı hedefi, tanıdığı ve yabancıyı kapsar; sır hiçbirine açıklanmayacaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ciğer pârelendi akmada kanım

   Ağlatma lûtfeyle yeter sultânım

   1Ciğerim parçalandı, kanım akıyor;

   2ağlatma, lütfet artık sultanım.

   Ciğerin parçalanması ve kanın akması önceki tatlı meclis sahnesini birden bedensel acıya çevirir. Âşık ‘sultanım’ diye yücelttiği kişiden ağlatmayı bırakmasını ister; hiyerarşik hitap, lütuf talebinin çaresizliğini artırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Derdinle eflâke çıktı fiğânım

    Ömer’i unutma dâr-ı fenâda

    1Feryadım derdinle göklere çıktı;

    2bu fani dünyada Ömer’i unutma.

    Feryat göklere kadar yükselmiş olsa da asıl istek küçüktür: fani dünyada unutulmamak. Mahlasın son dizede görünmesi talebi kişiselleştirir. Şiir, meclisteki ziyaretle açılıp hafızada kalma dileğiyle kapanan bir karşılaşma yayı kurar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle