Dün Gece Seyranda Bâtın Yüzünde

Bâtın âleminde görülen bir seyri anlatır: şair Hacı Bektaş Veli'yi post üstünde görür, sunulan doluyu içer, kisvesini çıkarıp ikrar verir. Cem erkânının adımları dörtlük dörtlük sıralanır ve şiir açılıştaki görüntüye ödenmiş bir bedelle döner.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dün gece seyranda bâtın yüzünde

   Hünkâr Hacı Bektaş Veli’yi gördüm

   Elfi taç başında nikap yüzünde

   Aslı imam nesli Ali’yi gördüm

   1Dün gece seyir hâlinde, bâtın yüzünde

   2Hünkâr Hacı Bektaş Veli'yi gördüm

   3Başında elifî taç, yüzünde nikap

   4Aslı imam, nesli Ali olanı gördüm

   Şiir “rüya” demiyor, “seyran” diyor: görünen yüzün ardındaki bâtın yüzünde geçen bir seyir. İlk iki dize kimin görüldüğünü söyler, sonraki ikisi onun nasıl tanındığını — elifî taç Bektaşî tacıdır, nikap ise yüzü örter. Tanıma yüz hatlarından değil, kisveden ve soydan gelir.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Geçti seccadeye oturdu kendi

   Cemali nurundan çırağ uyandı

   İşâret eyledi sâkiler sundu

   Bize Hak’tan gelen doluyu gördüm

   1Geçip seccadeye kendi oturdu

   2Yüzünün nurundan çerağ uyandı

   3İşaret etti, sâkiler sundu

   4Bize Hak'tan gelen doluyu gördüm

   Dörtlük cem erkânının sırasını izler: post, çerağ, dolu. “Çırağ uyandı” meclis açılışındaki çerağ uyandırma âyinini anar, ama burada çerağı bir el değil Hünkâr'ın cemali yakar. Son dize sunanla vereni ayırır: kadehi sâki uzatır, dolunun geldiği yer Hak'tır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   İçtim ol doludan aklım yetirdim

   Çıkardım kisvetim ikrar getirdim

   Menzil gösterdiler geçtim oturdum

   Kemend ile bağlı belimi gördüm

   1O doludan içtim, aklımı erdirdim

   2Kisvemi çıkardım, ikrar getirdim

   3Menzil gösterdiler, geçip oturdum

   4Belimi kemendle bağlı gördüm

   İçmek burada aklı almaz, erdirir; sarhoşluk bilgiye çevrilir. Ardından yola giriş töreninin adımları gelir: eski kisvenin çıkarılması, ikrarın verilmesi, gösterilen yere oturulması. Son dize teslimin işaretidir — beli bağlanan kişi artık kendi başına buyruk değildir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Mürşid eteğinden tutmuşum destim

   Bu idi muradım irişti kastım

   Bilmem sarhoş muyum neyim, ben mestim

   Erenler verdiği dilimi gördüm

   1Elimle mürşidin eteğinden tutmuşum

   2Muradım buydu, kastıma eriştim

   3Sarhoş muyum neyim bilmem, ben mestim

   4Erenlerin verdiği dili gördüm

   Üçüncü dize sarhoşlukla mestliği ayırır: biri içkinin, öteki hâlin adıdır ve şair tereddüdü söyledikten sonra ikincisini seçer. Son dizedeki “dil” hem konuşulan dildir hem gönül; iki okumada da kendine ait değildir, erenlerin verdiğidir. Söz de gönül de emanet sayılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kalender Abdal’ım koymuşum seri

   Şükür kurban kestim gördüm dizarı

   Erenler serveri, gerçekler eri

   Sultan Hacı Bektaş Veli’yi gördüm

   1Kalender Abdal'ım, başımı ortaya koymuşum

   2Şükür kurban kestim, didârı gördüm

   3Erenlerin başı, gerçeklerin eri

   4Sultan Hacı Bektaş Veli'yi gördüm

   Mahlas dizesi adı verirken bir de bedel söyler: baş koymak, yola canını ortaya sürmektir. Kurbanla dizar yan yana durur, yani görmenin karşılığı ödenmiştir. Son dize açılıştaki görüntüyü “Hünkâr” yerine “Sultan” diyerek tekrarlar; şiir aynı manzaraya, bu kez ikrarı verilmiş hâliyle döner.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle