Dün serv gibi salınup ol gül budağcugı

Servi gibi salınan gül budağı sevgilinin eline kadeh alışıyla başlayan gazel, eğri külahı ve şaraptan kızaran yanağı gösterir; yay kaşlarla göz sadağından çıkan eziyet oklarını, öpme isteğine karşı ısırılan dudağın yarasını ve güzellik ülkesini nazla yıkan küçük hükümdarı anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dün serv gibi salınup ol gül budağcugı

   Mestâne-vâr eline almış ayağcugı

   1Dün o gül dalı gibi güzel, servi misali salınarak

   2sarhoşça eline küçük kadehini almıştı.

   Sevgili aynı anda servi yürüyüşü ve gül dalı inceliğiyle çizilir; küçültme eki görüntüye sevecenlik katar. Eline aldığı ayak sözcüğü kadehi belirtirken salınan bedenin ayağıyla da sesçe buluşur ve mest yürüyüşü tamamlar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Geymiş benefşe-vâr başına kec külâhını

   İçmiş şarâb-ı nâb-ıla kızmış yanağcugı

   1Başına menekşe gibi eğri külahını giymiş;

   2saf şarabı içince küçük yanağı kızarmıştı.

   Eğri takılan külahın rengi ve duruşu menekşeye benzerken şarap yanağı kırmızıya boyar. Başın mor çiçeğiyle yüzün kızıllığı, sevgilinin içki sonrasındaki pervasız ve renkli görünüşünü iki ayrı bitki-ton alanında kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   İtdi nişâne sînemi yâ kaşların kurup

   Cevr oklarıyla toptolu çeşmi sadağcugı

   1Yay gibi kaşlarını kurup göğsümü hedef yaptı;

   2gözünün küçük sadağı eziyet oklarıyla dopdoluydu.

   Sevgili kaşını yay gibi kurar, âşığın göğsünü hedefe çevirir; okların bulunduğu sadak ise göz olur. Cevr böylece soyut davranış olmaktan çıkar, bakışla fırlatılmaya hazır ve doğrudan sineye yönelmiş silah takımına dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Öpsem didükçe la‘lüñi dişledüñ lebüñ

   Unutma yârum olur saña bu dağcugı

   1Yakut dudağını öpeyim dedikçe kendi dudağını ısırdın;

   2sevgilim, unutma; bu küçük yara sana kalır.

   Âşığın öpme isteğine sevgili kendi dudağını ısırarak karşılık verir; temas yerine sevgilinin kendi bedeninde bıraktığı iz doğar. Dağcugı diye küçültülen bu küçük yara ikinci dizede sevgiliye kalacak bir işaret olarak anılır ve ondan bu izi unutmaması istenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Dil kişverini nâz-ıla yıkdı Muhibbî yâr

   Hep böyle mi ki hüsn ilinüñ pâdişâhcugı

   1Ey Muhibbî, sevgili gönül ülkesini nazla yıktı;

   2güzellik ülkesinin küçük padişahları hep böyle midir?

   Mahlas beytinde gönül bir ülke, sevgili de güzellik ülkesinin hükümdarıdır; fakat yönetim kurmak yerine nazla yıkım getirir. Pâdişâhcugı sözü hem onun küçüklüğünü sevimlileştirir hem sınırsız iktidarını sitemli bir soruya açar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle