Gazabla baksa dilber bir yire gelür iki kaşı

Sevgilinin öfkelenince birbirine yaklaşan kaşlarını iki pehlivana benzeterek açılan gazel, kirpik okuna gönülde yer verir ve yay kaşın belden düşmemesini diler; selvi boy uğruna akan yaşı, aşk yolunu iki sanan şaşı zâhidi ve anlam denizinden seçilen şiir incilerini anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gazabla baksa dilber bir yire gelür iki kaşı

   San iki pehlevânlardur komış birbirine başı

   1Sevgili öfkeyle bakınca iki kaşı birbirine yaklaşır;

   2sanki iki pehlivan baş başa vermiştir.

   Öfkeli bakış, kaşların fiziksel yakınlaşmasını bir güreş sahnesine dönüştürür. Birbirine baş koyan iki pehlivan imgesi, yüzün tek hareketinde hem çatışmayı hem de güçlerin baş başa gelişini görünür kılar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Müjeñ tîrine cân içre yir itdüm iy kemân ebrû

   Elüñden düşmesün bir dem kemerde yâ gibi kaşı

   1Ey yay kaşlı, kirpik okuna canımın içinde yer açtım;

   2kaşın, kemerdeki yay gibi, bir an bile elinden düşmesin.

   Kaş yay, kirpik de onun oku olarak aynı silah takımına bağlanır; âşık okun hedefi olmakla kalmayıp ona canında yer açar. İkinci dize kaşı kemerde taşınan gerçek bir yaya benzetir ve bu yayın sevgilinin elinden bir an bile düşmemesini diler; yön elüñden sözüyle açıkça sevgilide kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nihâl-i kaddüñi görüp gülzâr-ı hüsn içre

   Ayağuña revân oldı akar bu gözlerüm yaşı

   1Güzellik bahçesinde fidan gibi boyunu görünce

   2bu gözyaşlarım akarak ayağına doğru yürüdü.

   Sevgilinin boyu güzellik bahçesinde yükselen taze bir fidan olurken gözyaşı da ona yönelen akarsuya dönüşür. Revân sözü hem akmayı hem yürümeyi taşıdığı için yaşlar iradeli bir ziyaretçi gibi sevgilinin ayağına gider.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Tarîk-i ‘ışk bir yoldur iki sandı anı zâhid

   İki görse biri tañ mı biri iki görür şaşı

   1Aşk yolu tek bir yoldur, zâhit onu iki sandı;

   2iki kişiden biri şaşıysa onun iki görmesine şaşılır mı?

   Aşk yolunun birliği karşısında zâhidin ikilik görmesi görme kusuruyla açıklanır. Şaşı kişinin tek nesneyi çift görmesi, manevi yolu bölen zâhid için somut ve alaycı bir teşhis hâline gelir; sorun yolda değil bakıştadır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ma‘ânî bahrına taldı Muhibbî buldı gevherler

   Begendi intihâb itdükde bu nazm-ı güher-pâşı

   1Muhibbî anlam denizine daldı ve inciler buldu;

   2seçim yapınca inci saçan bu şiiri beğendi.

   Mahlas beyti şiir kurmayı denize dalıp inci çıkarmak olarak tasarlar. Bulunan her anlam doğrudan sunulmaz; şair seçerek güher saçan nazmı kurar, böylece dalgıçlık imgesi titiz ayıklama ve düzenleme emeğini de içerir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle