Dünyâdan elin çek dîvâne gönlüm

Beş dörtlüğün her biri “görüş” ile biter ve her seferinde görüşülecek kişi değişir: er, sır, nur, pir. Şiir bir arayışı değil, bir buluşma zincirini anlatıyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dünyâdan elin çek dîvâne gönlüm

   Ulaş bir üstâda er ile görüş

   Mürşid nazarını yâd ederse dil

   İkilikten geçüb bir ile görüş

   1Dünyadan elini çek divane gönlüm,

   2bir üstada ulaş, erle görüş.

   3Gönül mürşidin bakışını anarsa

   4ikilikten geçip birle görüş.

   İlk dörtlük yolu iki adıma indiriyor: dünyadan çekilmek, birine ulaşmak. “İkilikten geçmek” vahdet düşüncesinin adı — ayrı görmenin bitmesi.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Er eteğine yüz sürmek dilersen

   Aslına zâtına ermek dilersen

   Hak'kın cemâlini görmek dilersen

   Nûr ile nûr olup sırr ile görüş

   1Erin eteğine yüz sürmek istersen,

   2aslına özüne ermek istersen,

   3Hakk'ın cemalini görmek istersen,

   4nurla nur olup sırla görüş.

   Üç dize de “dilersen” ile bitiyor; şart üst üste yığılıyor ve cevap tek dizede geliyor. “Nûr ile nûr olmak” görmenin değil, görülene karışmanın tarifi.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sen nefsini öldür olagör yeksan

   Varlık gömleğini eylegil üryan

   Yedi iklim dört köşede Lâmekân

   Erenlerin sırrı nûr ile görüş

   1Sen nefsini öldür, toprakla bir ol;

   2varlık gömleğini çıkar, çıplak kal.

   3Yedi iklim dört köşede mekânsız olan,

   4erenlerin sırrıyla, nurla görüş.

   Varlığın bir gömlek sayılması, benlikten sıyrılmayı soyunmaya benzetiyor. “Lâmekân” — mekânsız — aranan şeyin hiçbir yerde ve her yerde olduğunu söylüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Âşık-ı sâdıklar ola gelmiştir

   Ağlayanlar bu gün güle gelmiştir

   El ele el Hak'ka bula gelmiştir

   Tanı kendi özün pîr ile görüş

   1Sadık âşıklar hep olagelmiştir;

   2ağlayanlar bugün gülmeye gelmiştir.

   3El ele, el Hakk'a ulaşagelmiştir;

   4kendi özünü tanı, pirle görüş.

   “El ele el Hak'ka” Alevî-Bektaşî yolunun en bilinen ilkelerinden: mürşitten mürşide uzanan zincir sonunda Hakk'a çıkar. Dördüncü dize aramayı içeriye çeviriyor — önce kendini tanı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hatâyi bîçâre kuldur şâhına

   Hünkâr Hacı Bektaş nazargâhına

   Deli gönül hâk ol düş dergâhına

   Er olayım dersen er ile görüş

   1Hatâyî şahına çaresiz bir kuldur,

   2Hünkâr Hacı Bektaş'ın nazar yerine.

   3Deli gönül, toprak ol, dergâhına düş;

   4er olmak istiyorsan erle görüş.

   Mahlas dörtlüğü Hacı Bektaş'ı anarak şiiri bir yola bağlıyor. Son dize ilk dörtlükteki öğüdü aynen tekrarlıyor — beş dörtlük dolaştıktan sonra varılan yer, çıkılan yer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle