Efendim sevdiğim sizde kadîmî bu mudur âdet

Şair sevgilinin kadim âdetinin cefa olup olmadığını sorar; artık dayanacak gücü kalmamıştır. Şöhreti dünyayı tutan, servi boylu ve peri yüzlüler arasında eşsiz sevgiliye ağlatmaması için yalvarır; serencamı gamla geçer, bir saat huzur bulamaz ve Ömer vefadan vazgeçse de cefanın sonunu sorar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Efendim sevdiğim sizde kadîmî bu mudur âdet

   Cefâ vü cevriniz bizde nedendir koymadı tâkat

   1Efendim, sevgilim, sizde eskiden beri âdet bu mudur?

   2Eziyetiniz bizde nedendir; dayanacak güç bırakmadı.

   “Efendim” ve “sevdiğim” yakın hitapları, hemen ardından gelen hesap sorusunu yumuşatır: cefa sevgilide “kadîmî” bir âdet midir? İkinci dize “cefâ vü cevr”i çoğaltarak aynı eziyet alanını iki sözcükle pekiştirir. “Koymadı tâkat” sonucu, bu davranışın konuşanda dayanma gücü bırakmadığını açıklar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ne mâ’dendir acep kânın ki tutmuş âlemi şânın

   Peri rûlerde akrânın bulunmaz ey sehî kamet

   1Kaynağın acaba hangi madendir ki şanın dünyayı tutmuş?

   2Ey servi boylu, peri yüzlüler arasında bir eşin bulunmaz.

   “Mâ’den” ve “kân” sözleri sevgilinin özünü değerli bir cevherin çıktığı kaynak gibi araştırır; şanı bütün âlemi kaplamıştır. İkinci dize onu “peri rû” güzeller arasındaki rakipsiz kişi sayar. “Sehî kamet” eli açık olmakla birlikte uzun, düzgün boy çağrışımını taşır ve dış güzelliği cömertlik niteliğiyle birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Beni ağlatma Allah’ı seversen hubların şâhı

   Uyutmaz kimseyi âh ü figanım eylemez râhat

   1Güzellerin şahı, Allah’ı seversen beni ağlatma;

   2ahım ve feryadım kimseyi uyutmaz, rahat bırakmaz.

   Konuşan “Allah’ı seversen” kalıbıyla sevgilinin merhametine en güçlü gündelik yemini sunar; istek yalındır: beni ağlatma. Gözyaşının sesi sonraki dizede “âh ü figan” olur ve özel acıyı çevreye yayar. Feryat yalnız âşığın uykusunu kaçırmaz, “kimseyi” uyutmayıp başkalarının rahatını da bozar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bilinmez çok serencâmım gamınla geçti encâmım

   Anınçün yoktur ârâmım benim bir yerde bir sâat

   1Uzun serüvenim bilinmez; sonum senin gamınla geçti.

   2Bu yüzden huzurum yok, hiçbir yerde bir saat duramam.

   “Serencâm” baştan geçen uzun olaylar dizisini, “encâm” ise onun sonunu aynı ses çevresinde buluşturur. Konuşanın bilinmeyen hikâyesi sevgilinin gamıyla tükenmiştir. Bunun sonucu “ârâm” yokluğudur; bir yerde tek bir saat duramamak, iç huzursuzluğunu sürekli yer değiştiren bedensel harekete çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ömer der ey gözü âhû yeter cevrin cihandır bu

   Vefâdan geçtim ey mehrû cefâna yok mudur gayet

   1Ömer der ki: ey ceylan gözlü, yeter artık; burası dünyadır.

   2Ey ay yüzlü, vefadan vazgeçtim; cefanın bir sonu yok mudur?

   Mahlaslı beyit “cihandır bu” diyerek sevgiliye dünyanın geçiciliğini hatırlatır ve cefa için “yeter” der. Ömer “vefâdan geçtim” sözüyle olumlu karşılık beklentisini en aza indirmiştir; artık istediği yalnız eziyetin sınırıdır. “Cefâna yok mudur gayet” sorusu, umudu kavuşmadan son bulacak acıya indirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle