Eger İnsâf ile Mecbûl ise Feryâd Kâbildir

Feryadın ancak insaflı muhataba, yeteneğin değer bilene sunulabileceğini; gönül ehlinin ekmek için çektiği çileyi ve hünerin yeni zenginlerden bağımsızlığını anlatan gazel.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Eger insâf ile mecbûl ise feryâd kâbildir

   Kadir-dân-ı cihâna ‘arz-ı isti‘dâd kâbildir

   1Bir kişi insafla yaratılmışsa ona feryat edilebilir;

   2dünyada değer bilene yetenek sunulabilir.

   Gazel feryadı bir duyguya değil muhatabın niteliğine bağlar: ancak insafla yoğrulmuş kişiye bağırmanın anlamı vardır. İkinci dize aynı şartı yeteneğe uygular. Redif her iki dizede de imkânı kişiden alıp karşısındakine devreder.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Çeker bir nân içün sad-renc ü mihnet ehl-i dil ammâ

   Temellük eylese dünyâyı bir ırgâd kâbildir

   1Gönül ehli bir ekmek için yüz eziyet ve sıkıntı çeker; ama

   2Bir ırgadın bütün dünyaya sahip olması bile mümkündür.

   Beyit iki emeği yan yana koyar: gönül ehli tek bir ekmek için yüz eziyet çeker, ırgat ise bütün dünyaya sahip olabilir. ‘Ammâ’ bağlacı bunu bir haksızlık olarak işaretler; ölçü çalışmanın kendisi değil, hangi emeğin karşılık bulduğudur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ne gam i‘râz idüp nev-devletân olsa hüner düşmez

   Kemâl erbâbı feyz-i Hakdan istimdâd kâbildir

   1Yeni zenginler yüz çevirse ne gam; hüner değerinden düşmez.

   2Olgunluk sahipleri Allah'ın feyzinden yardım isteyebilir.

   Yeni zenginlerin yüz çevirmesi hünerin değerini düşürmez; nitelik, alıcıdan bağımsız sayılır. İkinci dize bu bağımsızlığa bir adres verir ve yardımı insandan değil Hak feyzinden bekler. Hamisizlik böylece yoksunluk değil, seçilmiş bir yön olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ayagına düşüp ol mest-i nâzın eylemek Râsim

   Bizim de ruhsat-ı bûs-i lebe mu‘tâd kâbildir

   1Ey Râsim, o naz sarhoşunun ayağına düşüp yalvarmak

   2bizim de dudağı öpme iznine alışmamızı mümkün kılabilir.

   Makta gazelin ilkesel dilini birden özel bir isteğe bağlar: ayağa kapanmak, dudak öpme izninin alışkanlığa dönüşmesini mümkün kılabilir. Redif burada ahlâkî bir imkândan çıkıp umuda kayar; yalvarmanın kendisi bir yöntem gibi savunulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle