Gönül Ey Reşk-i Gül-zâr-ı Melâhat Bî-karârındır

Sevgiliyi güzellik bahçesinin goncası, âşıkları bülbül; saçı akıl kuşunun tuzağı ve kıvrımları gönlün kaybolduğu dalgalı deniz yolu yapan gazel.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gönül ey reşk-i gül-zâr-ı melâhat bî-karârındır

   Bahâr-ı behc-ile bir gonçesin ‘âşık hezârındır

   1Ey güzellik gül bahçesini kıskandıran sevgili, gönül senin yüzünden kararsızdır;

   2sevinç baharında sen bir goncasın, âşık da senin bülbülündür.

   Sevgili bir bahçeyi kıskandıracak kadar güzel sayılır ve gönlün kararsızlığı doğrudan ona fatura edilir. İkinci dize rolleri dağıtır: sevgili gonca, âşık bülbüldür. Sahiplik eki iki dizede de tekrarlanarak bağlılığı dilbilgisine yerleştirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bahâr oldı ne var ey lâle-had teşrîf-i bâğ itsen

   Hezâr-ı zâr u gül pür-sûz-ı dâğ-ı intizârındır

   1Bahar geldi; ey lale yanaklı, bahçeyi onurlandırsan ne olur?

   2İnleyen bülbül ve gül, bekleyiş yaranın ateşiyle yanmaktadır.

   Davet mevsime dayandırılır: bahar gelmiştir, eksik olan yalnız sevgilidir. İkinci dize bekleyişi bir yanık yarası gibi tarif eder ve acıyı bülbülle gülün arasında paylaştırır. Bahçenin tamamı, gelmeyen birinin yokluğuyla tanımlanmış olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Seni sahbâ-yı nâzın dem-be-dem pür-neş’e itdikce

   Beni bî-hûş iden mestî-i çeşm-i pür-humârındır

   1Naz şarabın seni her an neşeyle doldurdukça

   2beni kendimden geçiren, mahmur gözünün sarhoşluğudur.

   Beyit sarhoşluğu ikiye böler: sevgiliyi neşelendiren kendi nazı, âşığı kendinden geçiren ise onun mahmur gözüdür. İkisi de içki imgesiyle anlatıldığı hâlde sonuçları zıttır — biri şenlenir, öteki bilincini yitirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Tagıtma kâkülün âheste tut der-şâne itdikce

   Ki şâhım mürg-i ‘aklım anda pâ-beste-şikârındır

   1Saçını dağıtma; taradıkça onu yavaş ve sıkı tut;

   2çünkü şahım, akıl kuşum orada ayağı bağlı avındır.

   Rica gündelik bir harekete iner: saç tararken yavaş olunması istenir. Gerekçe ise büyüktür — akıl, o saçın içinde ayağı bağlı bir av kuşudur. Saçın dağılması tutulmuş aklın da dağılması olacağından tarak burada bir kader aletine dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Yine güm-geşte râh-ı mevc-i bahr-i çîn-i zülf oldun

   Hatâ itdin gönül ammâ mürüvvet rûzigârındır

   1Ey gönül, yine saç kıvrımı denizinin dalga yolunda kayboldun;

   2hata ettin, ama mürüvvet artık sevgilinin zamanına ve huyuna bağlıdır.

   Makta gönle döner ve onu suçlar: saç kıvrımları bir denizin dalgalarına, kaybolmak da yolu şaşırmaya benzetilir. Ancak suçlama yarıda kesilir; bağışlanma ihtimali sevgilinin huyuna bırakılır. ‘Hatâ itdin’ ile ‘mürüvvet’ aynı dizede uzlaşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle