Bu Cenge Nusret Yetişti
Güfranî zaferi ilahî yardım, peygamberler ve dinî önderlik diliyle karşılar; Mustafa Kemal ile İsmet Paşa’yı ordunun başarısında över. Yunan ordusunun yenilgisi, İzmir ve Anadolu’nun kurtuluşu anlatılır; firarın kınanmasının ardından altmış yaşındaki şair ecelin yakınlığını düşünür.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Elhamdülillahi aliyülâlâ
Bu cenge Sübhan yetişti
1Yüceler yücesi Allah’a hamdolsun.
2Bu savaşa yüce Allah’ın zafer yardımı yetişti.
- 2
Yüz yirmi dört bin peygamber ile
Din serveri yetişti
1Yüz yirmi dört bin peygamber ile.
2Dinin önderi, varlıkların övüncü yetişti.
Peygamberlerin topluca anılması manevî desteği büyütür; Hz. Muhammed’in “varlıkların övüncü” sıfatıyla gelişi bu kutsal silsilenin merkezini belirler.
- 3
Gazi Kemal Paşa Hazretlerine
Aşk olsun kemali izzetlerine
1Gazi Kemal Paşa Hazretlerine.
2Onun olgunluğuna ve yüceliğine aşk olsun.
Mustafa Kemal Paşa’ya gazilik ve saygı unvanlarıyla seslenilir; olgunluk ile yüceliğine duyulan hayranlık, zafer anlatısını belirli bir askerî önder üzerinde somutlaştırır.
- 4
Bu canın yüz suyu hürmetlerine
Bize Hak’tan lûtfu ihsan yetişti
1Bu canın yüzü suyu hürmetine.
2Bize Hak’tan lütuf ve bağış yetişti.
“Yüzü suyu hürmeti” kalıbı kutsal sayılan bir canı vesile ederek dua eder. Hakk’tan ulaşan lütuf ve bağış, savaş başarısını bu manevî aracılığın cevabı gibi sunar.
- 5
Veziri azamdır ol İsmet Paşa
Pervaneler gibi saldı ateşe
1Başvezirdir o İsmet Paşa.
2Pervaneler gibi ateşe saldı.
İsmet Paşa’nın başvezirliğiyle pervanelerin ateşe salınması yan yana gelir; basılı dize salınan nesneyi söylemediği için yorum bunu askerlere bağlamaz.
- 6
Bu emekler boşa gider mi haşa
Fedayi can eden arslan yetişti
1Bu emekler boşa gider mi haşa.
2Canını feda eden aslan yetişti.
Verilen emeğin boşa gitmeyeceği dinî bir kesinlikle savunulur; canını feda eden aslanın yetişmesi, bu emeğin karşılığını cesaret ve özveri taşıyan savaşçıda gösterir.
- 7
Sair dahi sıdkile tuttu
Hulûs ile askerin önünde gitti
1Diğer subaylar da savaşa içtenlikle katıldı.
2Tam bir bağlılıkla askerin önünde ilerledi.
Diğer subayların savaşa içtenlikle katılması komuta zincirindeki ortak bağlılığı gösterir. Askerin önünde yürümek, bu samimiyeti sözden çıkarıp tehlikeyi paylaşan fiilî önderliğe dönüştürür.
- 8
On üç günde Yunan yerlere yattı
İzmire bir parça kalan yetişti
1On üç günde Yunan yerlere yattı.
2İzmir’e “bir parça kalan” yetişti; sözün göndergesi kaynakta kesinleşmez.
Yunan ordusunun on üç günde yenilmesi hızlı zafer vurgusudur; İzmir’e ulaşan “bir parça kalan”ın kimliği kesinleşmediğinden, bunun asker ya da kalıntı olduğu ileri sürülmez.
- 9
İstedi İzmiri Yunan ordusu
Yunanınki şimdi bir can kaygusu
1İstedi İzmiri Yunan ordusu.
2Yunan ordusunun derdi şimdi canını kurtarmaktır.
İzmir’i isteyen Yunan ordusu artık ele geçirme hedefini bırakıp canını kurtarma kaygısına düşer. Saldıran ile kaçanın yer değiştirmesi, zaferin yön değiştirici etkisini gösterir.
- 10
Attılar deryaya, kalan bakisi
Atinaya canı olan yetişti
1Kalan bakiyeyi denize attılar.
2Canını kurtaran Atina’ya yetişti.
Kalan kuvvetin denize atılması yenilginin kıyıdaki sonucudur; canını kurtaranların Atina’ya ulaşması ise geri çekilişin hedefini gösterir. Birim, kaçışı deniz ve uzak şehirle tamamlar.
- 11
Anadolu on dört günde paklendi
Yolu ile düşmanımız haklandı
1Anadolu on dört günde temizlendi.
2Usulünce düşmanımızın hakkından gelindi.
Anadolu’nun on dört günde temizlenmesi zaferi ülke ölçeğinde ölçer; düşmanın hakkından usulünce gelindiği hükmü, bu sonucu düzenli ve meşru bir karşılık olarak sunar.
- 12
Köşe, bucak kâfir var mı yoklandı
Her tarafa emrü ferman yetişti
1Köşe, bucak kâfir var mı yoklandı.
2Her tarafa emir ve ferman yetişti.
Köşe bucak yapılan arama düşmanın bütünüyle çıkarılmak istendiğini gösterir. Her yana ulaşan emir ve ferman, askerî başarının ardından denetim ile düzenin yeniden kurulmasını anlatır.
- 13
Harpten firar eden dinsiz haindir
Anların katli de farzı ayındır
1Savaştan kaçan dinsiz haindir.
2Onları öldürmek de herkes için farzdır.
Savaştan kaçan kişi ağır bir dinî ve ahlakî hükümle damgalanır; onu öldürmenin kişisel yükümlülük sayılması, destanın dönemsel savaş dilindeki sertliği açıkça gösterir.
- 14
Bize canın lâzımlığı bugündür
Bu devlete sanma her can yetişti
1Bize canın gerekli olduğu gün bugündür.
2Bu devlete her canın yetişebileceğini sanma.
Canın bugün gerekli olduğu sözü savaşta özveri çağrısıdır; her canın devlete yetişemeyeceği uyarısı da fedakârlığı sıradan değil, seçkin bir yeterlilik olarak değerlendirir.
- 15
GUFRANİ girdi altmış yaşına
Tacı devlet mi konuldu başına
1GUFRANİ girdi altmış yaşına.
2Başına devlet tacı mı kondu?
Mahlaslı şair altmış yaşına geldiğini bildirir ve başına devlet tacı konup konmadığını sorar. Zafer övgüsünden kişisel yaşlılık hesabına geçiş, ün ile faniliği yan yana getirir.
- 16
Karar olmaz Azrailin işine
Ecel bugün, yarın heman yetişti
1Azrail’in işinde duraklama olmaz.
2Ecel, bugün yarın demeden, hemen yetişti.
Azrail’in işinde duraklama olmayacağı düşüncesi ölümün ertelenemezliğini anlatır. Ecelin bugün ya da yarın gelebileceği hükmü, toplumsal zaferi kişisel sonluluk bilinciyle kapatır.
Metnin kaynağı
Karamanlı Güfranî mahlası gövdede görünür ve farklı bir okuyucunun kaynakla birebir karşılaştırmasıyla doğrulanmıştır.
Atıf kanıtını aç ↗Halk Edebiyatı Antolojisi, 1938; Karamanlı Güfranî, basılı No. 3, PDF 169–170; 16 birim/32 dize. Görsel kanıt kayıt altındadır; tarama yeniden dağıtılmaz.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Emrini terkeder nehyini tutarKaramanlı Gufrânî · Dinî ve toplumsal taşlama→
Allah’a yücelik bildiren hamt, savaş zaferini ilahî yardıma bağlayan girişe dönüşür. Başarı önce insan komutanlara değil, Sübhan’ın yetiştirdiği nusrete dayandırılır.