Elimle ihtiyârım gamze-i bîdâda ben verdim

Âşık kendi iradesini zalim bakışa teslim ettiğini söyler; sevgiliye güç verenin de kendisi olduğunu kabul eder. Ferhat ve aşk külahı imgelerinden sonra ömür taneleri tükenir, ruh kuşu avcının eline verilir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Elimle ihtiyârım gamze-i bîdâda ben verdim

   Yazıklar ol yetîmi bîgüneh cellâda ben verdim

   1Kendi elimle irademi o zalim bakışa verdim.

   2Yazık, o günahsız yetimi cellada ben teslim ettim.

   İrade, sevgilinin zalim gamzesine konuşanın kendi eliyle teslim ettiği bir emanet gibi gösterilir. Günahsız yetim benzetmesi, korunmasız iradeyi cellada vermenin pişmanlığını büyütür. Suç yalnız sevgiliye yüklenmez; âşık kendi payını açıkça kabul eder.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Nola hançer çeküp bu bendesin kasd-ı helâk etse

   mecliste ana hadden ziyâde bâde ben verdim

   1Şimdi hançer çekip bu kulunu öldürmeye kalksa şaşılır mı?

   2Mecliste ona ölçüyü aşacak kadar şarabı ben verdim.

   Sevgilinin hançer çekip öldürmeye yönelmesi, mecliste ona fazla şarap sunulmasının sonucu gibi okunur. Konuşan yine eylemin başlangıcını kendine bağlar. Birim, aşk meclisindeki cömertliği ölüm tehdidine dönüşen bir yetkilendirme olarak kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Fünûn-i aşkı ezber eylemiş ma’nâyı öğrenmiş

   Anı bir akl-ı evvel iken ol üstâda ben verdim

   1Aşkın bütün inceliklerini ezberlemiş, anlamını öğrenmiş.

   2Onu bir ‘akl-ı evvel’ iken o ustaya ben verdim; terim tanıksız açılmadı.

   Sevgilinin aşk ilimlerini ezberleyip anlamı öğrenmesi, onun ustaya verilmesinden önce kurulur. ‘Akl-ı evvel’ hem tarihsel bir metafizik terim hem de üstün veya ilk akıl çağrışımı taşıyabilir; ikinci tanık bulunmadığı için modern satır bunu ‘önceki saf hâl’ diye daraltmaz ve özgün terimi görünür bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ferâgat kıldım işgalinden işbu mihnet âbâdın

   Külâh-ı aşkı çün ol tîşe-i Ferhâd’a ben verdim

   1Bu mihnet yurdunun uğraşlarından vazgeçtim.

   2Aşk külahını o Ferhat kazmasına verdim; külah ile kazma arasındaki bağ kapalıdır.

   Konuşan mihnet yurdunun meşguliyetlerinden el çektiğini söyler. İkinci dizedeki ‘tîşe-i Ferhâd’ açıkça Ferhat’ın kazmasıdır, ikinci bir külah değildir; buna karşılık aşk külahını kazmaya verme ilişkisinin mecazı kapalı kalır. Yorum kazmayı korur, fakat bu nesne bağını yeni bir efsane ayrıntısıyla tamamlamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Tükendi dâne-i ömrüm Ömer sahn-ı vücûdümde

   Çıkardım mürg-i rûhumu niçe sayyâda ben verdim

   1Ömer, varlık meydanımda ömür tanelerim tükendi.

   2Ruh kuşumu çıkardım; nice avcıya ben teslim ettim.

   Ömür, varlık meydanına saçılmış ve artık tükenmiş taneler olarak tasarlanır. Bunun ardından ruh bir kuş gibi bedenden çıkarılıp avcıya verilir. Mahlas, ölüm imgesini kişisel kapanışa bağlar; kaç ayrı avcı bulunduğu metinden kesinleştirilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle