Ettin mi cefâ ilmini tahsil küçücükten

Şair sevgilinin eziyeti küçük yaşta bir ilim gibi öğrenip öğrenmediğini sorar; tatlı dil, merhamet ve iyi huy öğretmeye çalışır. Eksik ‘lemi ârâ’ yüzeyini dünyayı süsleme diye tamamlamadan, Ömer’in değerinin bilinmesini ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ettin mi cefâ ilmini tahsil küçücükten

   Ne sendeki bu va’deye te’vil küçücükten

   1Eziyet ilmini küçük yaştan mı öğrendin?

   2Verdiğin sözü daha küçüklükten niçin böyle yorumlayıp değiştiriyorsun?

   Cefa, doğuştan bir huy değil “tahsil” edilebilecek ilim gibi sorulur; sevgilinin zalimliği okul başarısına dönüştürülerek iğnelenir. İkinci dizedeki “va’deye te’vil” verilen sözün açıklamalarla başka yöne çekildiğini düşündürür. Çocukluk redifi, söz bozmanın bile erken öğrenildiği sitemini büyütür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sükker ile mi beslemiş anan seni ey mâh

   Ta’lîm edegör tûtî gibi dil küçücükten

   1Ey ay yüzlü, annen seni şekerle mi besledi?

   2Dilini papağan gibi daha küçüklükten eğitmeyi sürdür.

   Annenin sevgiliyi şekerle beslemiş olması ilk dizede onun tatlılığına olası bir kaynak sunar. Şair ardından bu tadın dile geçmesini ister ve “tûtî”yi konuşma öğretilebilen papağan olarak kullanır. Sevgilinin yüzü ay kadar parlak olsa da dilinin ayrıca eğitim görmesi gerekir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ağlar gezer ol bende-i hayrânın olanlar

   Sen böyle gazûb olma kerem kıl küçücükten

   1Sana hayran kul olanlar ağlayarak dolaşır.

   2Böyle öfkeli olma; daha küçüklükten merhamet göster.

   Sevgiliye hayran olanlar “bende” diye kulluk konumunda durur, fakat bu bağlılığın karşılığı ağlayarak dolaşmaktır. “Gazûb” sevgilinin süreğen öfkesini adlandırır; hemen ardından “kerem kıl” buyruğu gelir. Şair karakteri değişmez yazgı saymaz, küçük yaştan merhametle düzeltilebilecek huy kabul eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bu hüsnile sen lemi ârâ olacaksın

   Hüsnün gibi et hulkunu tekmil küçücükten

   1Bu güzellikle sen “lemi ârâ” olacaksın; eksik yüzey kesinleştirilemez.

   2Güzelliğin gibi huyunu da daha küçüklükten olgunlaştır.

   Kaynak dizedeki “lemi ârâ” yüzeyinin başı eksik olduğundan tamlama sessizce “âlemi ârâ” diye tamamlanamaz ve kesin bir dünya anlamına bağlanamaz. Buna karşı beyitin ikinci çizgisi açıktır: şair mevcut dış güzelliği “hüsn” ile överken huy için ayrıca “tekmil” ister; görünüşteki olgunluk, ahlakın da tamamlandığını kanıtlamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Akl ile güzel fehmedeğör yâr-ı kadîmi

   Sen bu Ömer’in kıymetini bil küçücükten

   1Akılla düşünerek eski sevgiliyi güzelce anla.

   2Sen bu Ömer’in değerini daha küçüklükten bil.

   Son beyit sevgiliden “yâr-ı kadîm”i, yani eski ve köklü bağlılık sahibini akılla tanımasını ister. Mahlas ikinci dizede doğrudan değer hesabına girer: bilinmesi gereken şey Ömer’in “kıymeti”dir. Tekrarlanan küçüklük sözü, bu tanımanın gecikmeden başlaması gerektiğini vurgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle