Evvel ol Allah’ın adı söylenür

Tevhîdi tanımlayan bir erkân nefesi. Beş bendin her biri sözcüğü bir başka yere bağlar: ibadetin başına, Şeyh Safî'ye, dermansız derde, ikrara ve on iki imama. Redifin yeri sabit değil, bu yüzden tanım her bentte yeniden kurulur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Evvel ol Allah’ın adı söylenür

   Cümle ibâdetin başıdır tevhîd

   Pîrim Şeyh Safî’den bize kalmıştır.

   Sofî kardeşlerin kânıdır tevhîd

   1Önce o Allah'ın adı söylenir;

   2bütün ibadetlerin başı tevhîddir.

   3Pirim Şeyh Safî'den bize kalmıştır,

   4sofu kardeşlerin madenidir tevhîd.

   Nefes bir erkânın sırasını anlatarak başlıyor: önce ad anılır. İkinci dize tevhîdi ibadetler arasında bir sıraya değil, hepsinin başına koyar. Üçüncü dize onu bir soy zincirine bağlıyor — Şeyh Safî, Safevî ocağının kurucusu ve Hatâyî'nin atası.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Her kim Şeyh Safî’nin emrini tutmaz

   Yorulur bu yolda menzile gitmez

   Gayrı millet ana i’tibâr etmez

   Cümle ibâdetin başıdır tevhîd

   1Kim Şeyh Safî'nin buyruğunu tutmazsa

   2bu yolda yorulur, varacağı yere varamaz.

   3Başka topluluklar ona itibar etmez;

   4bütün ibadetlerin başı tevhîddir.

   Bent olumsuzdan kuruluyor: tutmayan, gitmeyen, itibar etmeyen. Cezası dışlanma değil, boşa yorulma — yol yürünür ama menzile çıkmaz. Dördüncü dize ilk bendin ikinci dizesini aynen tekrarlayarak tanımı bir nakarat gibi çakıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Tevhîd ile bitmez işler bitmiştir

   Tevhîd ile tâlib Hak’ka yetmiştir

   Tevhîd ile dünyâ karar tutmuştur

   Dermansız derdlerin dermânı tevhîd

   1Tevhîdle bitmez işler bitmiştir,

   2tevhîdle isteyen Hakk'a ulaşmıştır,

   3tevhîdle dünya kararını bulmuştur;

   4dermansız dertlerin dermanı tevhîddir.

   Nefesin en sıkı bendi: üç dize aynı kalıpla açılıyor ve etki alanı basamak basamak genişliyor — bir işten bir kişiye, oradan bütün dünyaya. Kapanıştaki “dermansız derdlerin dermânı” kelime içinde çelişki kurarak imkânsızı çözülmüş sayıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Mürebbîsiz musâhibsiz dâmensiz

   İkrarından dönen yanar îmansız

   Yakın ihlâs ile çağır gümansız

   Şeyh Safî’nin armağanıdır tevhîd

   1Yol atası olmayan, yol kardeşi olmayan, tutunacak eteği olmayan;

   2verdiği sözden dönen imansız yanar.

   3Yakın dur, içtenlikle çağır, şüphesiz;

   4tevhîd Şeyh Safî'nin armağanıdır.

   İlk dize üç kurumu üst üste eksiltiyor: mürebbî, musâhib, dâmen. Bunlar Alevî-Bektaşî yolunda kişiyi topluluğa bağlayan üç bağdır; hepsi düştüğünde geriye ikrarını bozan kalır. Son dize sertliği yumuşatır — tevhîd bir yük değil, bağışlanmış bir şey.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Can Hatayî'm tevhîd derya denizdir

   Tevhîd etmeyenler bizim nemizdir

   Pîrim Şeyh Safî’den sermâyemizdir

   On iki imâmın erkânı tevhîd

   1Can Hatayî'm, tevhîd derya gibi bir denizdir;

   2tevhîd etmeyenler bizim neyimiz olur?

   3Pirim Şeyh Safî'den kalan sermayemizdir,

   4on iki imamın erkânıdır tevhîd.

   Mahlas bendi tanımı üç kez daha çeviriyor: uçsuz bir deniz, miras kalan sermaye, on iki imamın kuralı. İkinci dizedeki soru dışlamayı sitem tonunda söylüyor. Beş bentte tevhîd sırayla baş, kaynak, derman, armağan ve erkân oldu; tanım hiç sabitlenmedi.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle