Ey âşıkan ey âşıkan aşk mezheb ü dindir bana

Aşkı mezhep ve din yerine koyan yedi beyitlik bir nefes. Yas ile düğün, ben ile sen, kul ile sultan ayrımlarını sırayla kaldırır; altıncı beyitte kıyametin "yarın"ını bugüne çeker ve son beyitte aşkın takvimle ölçülemeyeceğini söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey âşıkan ey âşıkan aşk mezheb ü dindir bana

   Gördü gözüm aşk yüzünü yas kamu düğündür bana

   1Ey âşıklar, ey âşıklar; aşk benim mezhebim, benim dinimdir.

   2Gözüm aşkın yüzünü gördü; artık bütün yaslar bana düğündür.

   Matla iki dizede de "bana" redifini kullanıp bütün iddiayı birinci tekil şahsa bağlıyor. Aşk burada bir duygu değil, mezhebin ve dinin yerine geçen bir bağlanma; ikinci dize bunun ölçülebilir sonucunu veriyor: yas ile düğün arasındaki fark kalkıyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ayruk bize yas eylemez gönlümüzü pas eylemez

   Zehi Hak’dan gelen âvaz andan gelen ündür bana

   1Bundan böyle hiçbir şey bize yas ettirmez, gönlümüzü paslandırmaz.

   2Ne hoştur Hak’tan gelen o ses; bana ulaşan seslenme de ondan gelir.

   "Ayruk" (bundan böyle) sözü şiirin zaman çizgisini kesiyor; anlatılan, görme anından sonrası. Gönlün paslanması ayna mazmunudur, pas tutmayan gönül üstüne düşeni yansıtır. İkinci dizede "âvaz" ile "ün" aynı şeyi Farsça ve Türkçe söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ayruk bana ben dimeyem kimesneye sen dimeyem

   Ya kul ya sultan dimeyem kalsun işidenler tana

   1Bundan sonra kendime “ben” demeyeyim, kimseye “sen” demeyeyim.

   2Ne kul diyeyim ne sultan; duyanlar şaşkınlık içinde kalsın.

   Üç kez tekrarlanan "dimeyem" dilek kipiyle bir yemin gibi işliyor. Önce ben ile sen, sonra kul ile sultan siliniyor: ilki varlık ayrımını, ikincisi toplumsal sırayı kaldırıyor. Son yarım dize dinleyiciyi hesaba katıyor; şair sözünün şaşırtacağını baştan biliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ben bu aşktan ırılmayam dergâhından sürülmeyem

   Bundan dahi gider isem senin ile varam sana

   1Ben bu aşktan ayrılmayayım, kapısından kovulmayayım.

   2Buradan göçüp gitsem bile sana yine seninle varayım.

   "Irılmak" ayrılmak demek; iki dize de olumsuz dilekle kurulmuş, yani şair istemediğini sayarak istediğini söylüyor. İkinci dizedeki "bundan gitmek" ölümün örtük adıdır: gidilen yer ile gidilen yol aynı kişi olunca ölüm bir mesafe olmaktan çıkıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ol dost beni viribidi var dünyayı bir gör didi

   Geldim ü gördüm nicedir seni seven kalmaz sana

   1O dost beni gönderdi, “git dünyayı bir gör” dedi.

   2Geldim, nasıl olduğunu gördüm: seni seven sende kalmaz.

   "Viribimek" göndermek demek; dünya burada bir sürgün değil görevlendirme oluyor. Dostun buyruğu tek cümle, dönen kulun raporu da tek cümle. Son yarım dizedeki "sana" zamiri dünyaya sesleniyor: seni seven sende durmaz, çünkü duran zaten seni sevmemiştir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Kullarına va’deyleyen yarın gün görünem deyen

   Ol dostların sevindiği yarının bu gündür bana

   1Kullarına söz veren, “yarın görüneceğim” diyen;

   2o dostların sevindiği yarın, benim için bugündür.

   Beyit kıyamet vaadini anıyor: kullarına söz veren ve yarın görüneceğini söyleyen Hak. Yunus vaadin tarihini öne çekiyor, dostların beklediği gün âşık için çoktan gelmiş. Zaman kipiyle kurulan bu iddia, ilk beyitteki "gördü gözüm" haberinin dayanağıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Yunus seni din edindi din nedir îman edindi

   Aşka bu gün yarın nolur işi nedir önden sona

   1Yunus seni din edindi; din de ne demek, seni iman edindi.

   2Aşka bugün ne, yarın ne; onun işi baştan sona nedir ki?

   Mahlas beyti şiiri açıldığı yere kapatıyor: ilk dizedeki "din" sözü geri geliyor, ama araya "din nedir" itirazı giriyor ve kelime imana bırakılıyor. Son dize takvimi tümden reddediyor; aşkın işi bugünle yarın arasında değil, "önden sona" ölçülüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle