Ey çarh-ı sitemger dil-i nâlâne dokunma

Şair feleğe, sabah yeline, şaraba ve ölüm meleğine ayrı ayrı seslenerek “dokunma” der; sevgilinin saçı, gözü ve ona adanmış can bu dört buyruğun ortak dokunulmaz alanıdır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey çarh-ı sitemger dil-i nâlâne dokunma

   Hecr âlemidir ettiğim efgane dokunma

   1Ey zulmeden felek, inleyen gönle dokunma;

   2yaptığım feryat ayrılık âlemindendir, dokunma.

   Feleğe seslenen konuşan kişi, inleyen gönlünü yeni bir darbeye karşı korur. Feryadın kaynağı açıkça “hecr”, yani ayrılıktır; “âlem” deneyim alanını genişletir, ancak ayrılığın hangi kişiden veya ne kadar sürdüğü belirtilmez.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ey bâd-ı sabâ uğrar isen yâre selâm et

   Tel kırma fakat zülf-i perîşâne dokunma

   1Ey sabah yeli, yâre uğrarsan selâm et;

   2ama tel kırma, o dağınık saça dokunma.

   Sabah yeli haberci kılınır: sevgiliye selâm götürebilir, fakat saçın tek bir telini bile incitmemelidir. “Tel kırma” hem fiziksel narinliği hem dokunma yasağını güçlendirir; yelin saçı düzeltmesi gibi kaynakta olmayan bir eylem eklenmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ey bâde eğer yârım içerse seni bensiz

   Ver neş’e fakat nerkis-i mestâne dokunma

   1Ey şarap, sevgilim seni bensiz içerse,

   2neşe ver; fakat o sarhoş nergis gözlere dokunma.

   Şarap kişileştirilir ve kıskanç bir sınırla görevlendirilir: sevgili içtiğinde neşe verecek, gözlerine ilişmeyecektir. “Nerkis-i mestâne” gözün sarhoş nergis benzetmesini korur; içkinin gerçekten gözü değiştirdiği söylenmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Vermem sana çek benden elin ey melek-ül mevt

   Cânânıma nezreylediğim câne dokunma

   1Sana vermem; elini benden çek, ey ölüm meleği;

   2sevgilime adadığım cana dokunma.

   Son bir yakarışta ölüm meleği doğrudan geri çevrilir; çünkü can önceden sevgiliye adanmıştır. “Nezr eylemek” adama yükümlülüğünü taşır ve konuşanın kararlılığını açıklar; ölümün fiilen geldiği veya canın teslim edildiği ileri sürülmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle