Ey cemālüñ nūr-ı çeşm-i enbiyā
Selîmî mahlasıyla kayıtlı murabba, her bendin sonunda yardım isteyen aynı nakaratı yineler; övgüden günah itirafına, oradan şefaat ve bağışlanma dileğine ilerler. Köksal'ın A kümesinde Yavuz Sultan Selim'e kesin olarak bağlanır.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Ey cemālüñ nūr-ı çeşm-i
El-meded ey -i nūr-ı Ḫudā
Ḫāk-i pāy-i -yı
El-meded ey -i nūr-ı Ḫudā
1Ey güzelliği peygamberlerin göz nuru olan,
2Yardım et ey Allah'ın nurunun kaynağı.
3Ayağının toprağı seçkinlerin gözüne sürmedir;
4Yardım et ey Allah'ın nurunun kaynağı.
- 2
Kimse sensiz bulımaz Ḥaḳḳ’a
Feyż-i luṭfuñla olur merd[i] ḳabūl
Raḥmeten li’l-ʿālemīnsin ey Resūl
El-meded ey -i nūr-ı Ḫudā
1Sensiz kimse Hakk'a kavuşamaz;
2Lütfunun bereketiyle insan kabul görür.
3Ey Resul, sen âlemlere rahmetsin;
4Yardım et ey Allah'ın nurunun kaynağı.
İkinci bent vusulü kişinin kendi çabasına değil, peygamberin aracılığına ve lütfun feyzine bağlar. Rahmeten li'l-âlemîn ifadesi doğrudan dinî bir unvan gibi kullanılır; nakarat, öğretici önermeyi yeniden kişisel yakarışa çevirir.
- 3
Eyledüm bī-ḥadd cürm ile cerīm
Oldum eşḫāṣ-ı hevā ile nedīm
Eyle ʿıṣyānum yā Kerīm
El-meded ey -i nūr-ı Ḫudā
1Sayısız suç ve günah işledim,
2Nefsinin isteğine uyan kişilerle arkadaş oldum.
3Ey kerem sahibi, isyanım için şefaat et;
4Yardım et ey Allah'ın nurunun kaynağı.
Üçüncü bent övgü dilinden itirafa geçer. Sınırsız suç, nefsin çevresindeki kötü arkadaşlıkla birlikte anılır; şefaat isteği böylece soyut bir temenni değil, konuşanın açıkça üstlendiği kusurlara karşı aradığı bağış yoludur.
- 4
Ey kerem kānı resūl-i Kibriyā
Kemterüñdür bu Selīmī pür-ḫaṭā
Dergehüñden eyler
El-meded ey -i nūr-ı Ḫudā
1Ey cömertlik kaynağı, yüce Allah'ın elçisi,
2Bu günah dolu Selîmî senin değersiz kulundur.
3Bağış dileğiyle kapına sığınır;
4Yardım et ey Allah'ın nurunun kaynağı.
Son bent kerem ve küçüklük karşıtlığını kurar: Resul kerem kaynağı, Selîmî ise kusurla dolu değersiz kuldur. Mahlas bu alçalış anında gelir; dergâha iltica ve atâ talebi, dört bent boyunca yinelenen yardım çağrısını sonuçlandırır.
Metnin kaynağı
Köksal 2019'un A kümesi, mecmua kayıtları ve şiirdeki Selîmî/Selim Şah işaretleri temelinde bu manzumeyi Yavuz Sultan Selim'e kesin olarak bağlar.
Atıf kanıtını aç ↗M. Fatih Köksal, “Yavuz Sultan Selîm'in Türkçe Şiirleri”, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi 40 (2019); koksal2019-A1; kaynak(lar): Mehmed Ârif (yz.), Mecmû'a-i Kenz-i Esrâr ve Define-i Envâr, Millî Kütüphane, Yz A 3369, 8a; Mecmû'a-i Eş'âr, İBB Atatürk Kitaplığı K 0351, 245a. Yavuz Sultan Selim'in Türkçe şiir söylediği çağdaşı Sehî Beg ve Latîfî tarafından reddedilir; Türkçe manzumelerin ona aidiyeti mecmua kayıtları temelinde Köksal'ın 2019 neşrinde kurulmuştur. Torunu II. Selim de Selîmî mahlasını kullandığından neşir aidiyeti kesinleşmeyen manzumeleri ayırır; bu şiir kesin A kümesindedir. Makale metni dergi politikasında CC BY-NC 4.0 olarak sunulur; ticari canlı kullanım ayrı izin olmadan yapılmamalıdır.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
İlk bent övgü ile yakarışı birbirine bağlar: cemal göz nuru, ayak toprağı ise sürme olur. Yüceltilen yüz ile yere değen toprak arasındaki dikey mesafe, tekrarlanan El-meded çağrısıyla kulun yardım arayan konumunu belirginleştirir.