Ey Dervişim Diyen Kişi
Şiir dervişlik iddiasındaki kişiyi başkasına gönül vermemesi ve nefsin ateşini aşk ateşi sanmaması için uyarır. Kenarı olmayan aşk denizine girmek, canı terk etmeyi ve benliği yormadan cevher çıkarmayı gerektirir.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Ey dervişim diyen kişi
gönül verme sakın
1Ey dervişim diyen kişi.
2Başkasına gönül verme sakın.
- 2
Cânını aşk sanup
urma sakın
1Canındaki ateşi aşk ateşi sanıp,
2Nefs oduna atma sakın.
Derviş, canındaki nefs ateşini aşk ateşi sanmaması için uyarılır; benzer sıcaklık taşıyan iki dürtünün kaynağı ayrılır. Ateşlerin ölçüsü kaynaktır.
- 3
Aşk âşıklar canın
Yakar dosta ulaştırır
1Aşk ateşi âşıkların canını yakar,
2Yakar dosta ulaştırır.
Gerçek aşk ateşi âşığın canını yakarak onu dosta ulaştırır; yanışın ölçüsü acı değil, vardığı yöndür. Yanış kavuşmanın yoluna dönüşür. Bu vurgu, “Aşk odu âşıklar canın” sözünde belirginleşir.
- 4
At cânını aşk oduna
İki sanup durma sakın
1At cânını aşk oduna.
2İki sanıp durma sakın.
Canı aşk ateşine atma buyruğu, benlik ile dostu iki ayrı varlık saymama uyarısıyla tamamlanır. İkilik bu atılışta sona erer. Bu vurgu, “At cânını aşk oduna” sözünde belirginleşir.
- 5
Aşk denizi derin olur
Yüz bin yüzgeçler boğulur
1Aşk denizi derin olur.
2yüz bin iyi yüzücü bile orada boğulur.
Aşk denizinin derinliği yüz bin usta yüzücüyü bile boğar; beceri, sınırsız manevi alan karşısında güvence sağlamaz. Çokluk kurtuluş sağlamaz.
- 6
Kenârı yok bu denizin
Çıkam sorma sakın
1Bu denizin kıyısı yoktur.
2Çıkayım diye sorma sakın.
Kıyısı olmayan denize giren kişinin çıkışı sormaması gerekir; yolculuk geri dönüş hesabı yapılmadan kabul edilir. Kıyısızlık geri dönüşü dışlar.
- 7
Bu denizin yüzgeçleri
Cansız olur bahrileri
1Bu denizin yüzücüleri.
2onun deniz erleri cansızdır.
Denizin yüzücülerinin “cansız” olduğu söylenir; tarihî “bahri” yüzeyi kesinleşmese de suya girmek benliği terk etmeye bağlanır. Bu vurgu, “Bu denizin yüzgeçleri” sözünde belirginleşir.
- 8
urmayınca
Bu denize girme sakın
1Can terk etmedikçe.
2Bu denize girme sakın.
Canı terk etme sözü verilmeden aşk denizine girilmemesi istenir; giriş koşulu yüzme gücü değil, kendinden vazgeçmektir. Can, denize giriş bedelidir.
- 9
Bahrisisin bu denizin
EŞREFOĞLU RUMÎ sen de
1Sen bu denizin yolcususun;
2EŞREFOĞLU RUMÎ sen de.
Eşrefoğlu kendisini bu denizin yolcusu sayar; mahlas, önceki öğütleri şairin kendi deneyimine bağlar. Şair öğüdün içinde yer alır. Bu vurgu, “Bahrisisin bu denizin” sözünde belirginleşir.
- 10
Az az çıkar aşk gevherin
yorma sakın
1Az az çıkar aşk cevherini.
2Kendini yorma sakın.
Aşk cevherinin azar azar çıkarılması ve kişinin kendisini yormaması öğütlenir; derin deniz sabırlı bir aramayı gerektirir. Bu vurgu, “Az az çıkar aşk gevherin” sözünde belirginleşir.
Metnin kaynağı
Eşrefoğlu Rûmî mahlası gövdede görünür ve bağımsız bir okuyucunun kaynakla birebir karşılaştırmasıyla doğrulanmıştır.
Atıf kanıtını aç ↗Halk Edebiyatı Antolojisi, 1938; Eşrefoğlu Rûmî, basılı No. 4, PDF 197; 10 birim/20 dize. Görsel kanıt kayıt altındadır; tarama yeniden dağıtılmaz.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Dervişlik iddiası doğrudan sınanır: gönlü başka birine vermeme buyruğu, ad taşımaktan önce yönelişin tek ve bölünmez olmasını şart koşar. Bu vurgu, “Ey dervişim diyen kişi” sözünde belirginleşir.