Bu Âlemde Sohbet Kalmadı

Âşık Ömer sevgi, eski âdet, sanat ve irfanın çekildiği bir dünyadan yakınır. Parasızlığın her kapıyı kapattığını, cahillerin yükselip olgun kişilerin sıkıntıda kaldığını söyler; kişisel aşk ve yoksunluk acısını çağının toplumsal eleştirisiyle birleştirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey dilâ bu âlemin sahnında sohbet kalmadı

   Kalmadı halkın arasında mahabbet kalmadı

   1Ey gönül, bu âlemin meydanında sohbet kalmadı.

   2İnsanlar arasında sevgi kalmadı.

   Sohbet ve sevginin birlikte kaybı, insanlar arasındaki ilişkinin hem sözünü hem duygusunu kurutur. Âlemin ‘sahne’ oluşu herkesin görünür olduğu bir yer düşündürür; kalabalık vardır ama gerçek yakınlık yoktur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kalmadı işlenmedik dünyâda bid’at kalmadı

   Kalmadı seyr eyle hiç bir eski âdet kalmadı

   1Dünyada işlenmedik yenilik ve bozuk âdet kalmadı.

   2Bak, eski geleneklerin hiçbiri kalmadı.

   İşlenmedik bidat kalmaması değişimin çokluğunu, eski âdetin kalmaması ise sürekliliğin kopuşunu anlatır. Şair her yeniliği ilerleme saymaz; ölçüsüz dönüşümün ortak hafızayı silmesine yas tutar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kalmadı bir meyvenin dadında lezzet kalmad

   Kalmadı nâehle düştü ehl-i san’at kalmadı

   1Bir meyvenin tadında bile lezzet kalmadı.

   2Sanat ehli olmayana düştü; gerçek sanatçı kalmadı.

   Meyvenin tadını yitirmesi bozulmayı gündelik duyuma kadar indirir. Sanatın ehil olmayan ellere düşmesi de aynı tatsızlığın kültürel karşılığıdır; görünüş sürse bile ustalık ve gerçek lezzet çekilmiştir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kalmadı âlemde bir habbe bulunmaz sîmsiz

   Sîmsiz her ne murâd etsen alınmaz sîmsiz

   1Âlemde parasız bulunacak tek bir şey kalmadı.

   2Paran yoksa istediğin hiçbir şeyi alamazsın.

   Para olmadan tek bir habbenin bile bulunmaması, alışverişin bütün hayatı kuşattığını gösterir. İsteklerin gerçekleşmesi değer ya da ihtiyaçla değil yalnız ödeme gücüyle ölçülür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sîmsiz her yerde dür kadrin bilinmez sîmsiz

   Sîmsiz yanınca bir servi salınmaz sîmsiz

   1Paran yoksa hiçbir yerde değerin bilinmez.

   2Paran yoksa yanında bir servi boylu güzel bile yürümez.

   Parasızın değerinin bilinmemesi ekonomik yoksunluğu toplumsal görünmezliğe çevirir. Servi boylu güzelin yanında yürümemesi, aşk ilişkisinin bile maddi güce bağlandığını söyleyen acı bir örnektir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Sîmsiz mansıb olınmaz dilde minnet kalmadı

   Kalmadı bil mekteb-i irfâna hizmet kalmadı

   1Paran yoksa makam elde edilmez; gönüllü iyilik kalmadı.

   2Bil ki irfan okuluna hizmet kalmadı.

   Makamın parayla elde edilmesi ve gönüllü iyiliğin kaybı kurumla vicdanı aynı anda bozar. İrfan okuluna hizmet kalmaması, bilginin de bu çıkar düzeni içinde koruyucu ve yetiştirici işlevini yitirdiğini belirtir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Kalmadı gitti elimde ihtiyârım bilmedim

   Bilmedim terk eyledim nâ.mûs ü ârım bilmedin

   1Elimdeki iradem gitti; nasıl olduğunu anlamadım.

   2Namusumu ve utanma duygumu terk ettim; fark etmedim.

   İradenin elden gitmesi anlatıcının kendi çözülüşünü başlatır. ‘Bilmedim’ tekrarı, kaybın bir anda değil fark edilmeden gerçekleştiğini; kişinin ancak geriye baktığında kendine hükmedemez hâle geldiğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Bilmedim yağmaya verdim elde varım bilmediı

   Bilmedim sehvıle geçti rûzigâıım bilmedim

   1Elimde ne varsa yağmaya verdim; anlayamadım.

   2Ömrüm yanlışlıkla geçip gitti; bunu bilemedim.

   Anlatıcı elindeki bütün varlığı yağmaya verdiğini ancak sonradan fark eder; hemen ardından ömrünün bir yanılgı içinde geçip gittiğini söyler. Mal kaybı ile geri alınamayacak zaman kaybı aynı bilgisizlikte birleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Bilmedim sevdâ-yi aşktan özge hâlet kalmadı

   Kalmadı aslâ tenimde istirâhat kalmadı

   1Aşk sevdasından başka hiçbir hâlim kalmadı.

   2Bedenimde hiç dinlenme kalmadı.

   Aşk sevdasından başka bir hâlin kalmaması, bütün duyguların tek tutkuda toplanmasıdır. Bedende dinlenmenin bütünüyle tükenmesi ise bu yoğunlaşmanın yalnız zihinsel değil fiziksel bir bedel doğurduğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Kalmadı âlem kibârı ki kabâda bilmiş ol

    Bilmiş ol ki gittiler anlar pîyâde bilmiş ol

    1Âlemin büyükleri artık gösterişli kaftanlarda değildir; bilmiş ol.

    2Bil ki onlar gittiler, yaya kaldılar.

    Âlemin gerçek büyüklerinin artık gösterişli kaftanlarda görünmediği, onların yaya hâle geldiği söylenir. Dış görünüş ve makamla hakiki büyüklük arasındaki bağ kopmuş; değer sahipleri ihtişamdan uzaklaşmıştır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
11. 11

    Bilmiş oi câhilleri sadr ı gınâda bilmiş ol

    Bilmiş ol kamilleri rene ü anada bilmiş ol

    1Cahilleri zenginlik makamının başköşesinde gör; bilmiş ol.

    2Olgun kişileri sıkıntı ve dert içinde gör; bilmiş ol.

    Cahillerin zenginlik makamının başköşesine yerleşmesiyle olgun kişiler sıkıntı ve keder içinde bırakılır. Israrlı “bilmiş ol” hitabı, çağın tersine dönmüş değer düzenini okurun gözünden kaçırmamasını ister.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
12. 12

    Bilmiş ol çektim Ömer âlemde mibnet kalmadı

    Kalmadı başımda kopmadık kıyâmet kalmadı

    1Ey Ömer, dünyada çektim; artık çekilmedik sıkıntı kalmadı.

    2Başımda kopmadık kıyamet kalmadı.

    Ömer dünyada çekilmedik sıkıntı bırakmadığını söyler; başında kopmadık kıyamet kalmaması her felaket biçimini yaşadığı anlamına gelir. Son birim toplumsal bozulmayı şairin kişisel ve sürekli sarsıntısıyla kapatır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle