Ey Dirîğa Bîvefâ Dildârı Çoktan Görmedim

Ömer, uzun zamandır görmediği merhametsiz sevgiliyi ararken Mecnun ve Ferhat imgelerine sığınır; feryadı artar, gönlü yanar ve tek isteği yeniden sevindirilmek olur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey dirîğa bîvefâ dildârı çoktan görmedim

   Merhametsiz pür cefâ dildârı çoktan görmedim

   1Eyvah, o vefasız sevgiliyi çoktandır görmedim;

   2Merhametsiz, eziyet dolu sevgiliyi çoktandır görmedim.

   “Eyvah” ünlemi, ayrılığın uzunluğunu daha ilk anda yas tonuna taşır. Vefasızlık, merhametsizlik ve cefa aynı sevgili üzerinde birikerek yokluğun neden acı verdiğini açıklar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ol cihet envârını bir veçhile göstermedin

   Ne hayâl oldu aceb ki yârı çoktan görmedim

   1O yönden ışığını hiçbir biçimde göstermedin;

   2Ne oldu acaba; sevgiliyi çoktandır görmedim.

   Işığın hiçbir yönden görünmemesi, sevgilinin yalnız bedenini değil haberini de kaybettirir. “Ne oldu?” sorusu, uzun sessizliğin sebebini bilen hiç kimse olmadığını düşündürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ben dahi Mecnun gibi sahrâlara düştüm bugün

   Ol saçı Leylâ içün sahrâlara düştüm bugün

   1Ben de Mecnun gibi bugün çöllere düştüm;

   2O Leyla saçlı için bugün çöllere düştüm.

   Mecnun gibi çöle düşmek ve saçı Leyla’ya bağlamak, kişisel ayrılığı bilinen aşk hikâyesine yerleştirir; Ömer kendi arayışını efsanenin çöl yürüyüşüyle ölçer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bilmezem hiç ne aceb ferdâlara düştüm bugün

   Ol yüzü mah tal’atı hünkârı çoktan görmedim

   1Bilmem nasıl oldu da hep yarınlara kaldım bugün;

   2Ay yüzlü, hükümdar görünümlü sevgiliyi çoktandır görmedim.

   Bugünün hep yarınlara kalması, buluşmanın sürekli ertelendiğini gösterir. Ay yüzlü hükümdarın görünmemesi, âşığı zamanı ilerlemeyen bir bekleyişte tutar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Günbegün arttı figanım derdimin dermânı yok

   Kande gitti ol melâhat mülkünün sultânı yok

   1Feryadım gün geçtikçe arttı; derdimin dermanı yok.

   2O güzellik ülkesinin sultanı nereye gitti, yok.

   Artan feryat ve dermansız dert karşısında güzellik ülkesinin sultanı kayıptır. Hükümdar imgesi, şifa verme gücü bulunan kişinin ülkesini ve kulunu terk ettiğini sezdirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Cevri çok ammâ o şûhun bir dahi ihsânı yok

   Gönlümü sûzân eden ol nârı çoktan görmedim

   1O güzelin eziyeti çok, üstelik bir iyiliği de yok;

   2Gönlümü yakan o ateşi çoktandır görmedim.

   Eziyetin çok, ihsanın hiç olmaması keskin bir hesap çıkarır; buna rağmen gönlü yakan ateşin kendisi bile özlenir. Ayrılık, cefayı dahi yakınlığın işareti hâline getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ferhad’ım Şirin yolunda dağı delmek niyyetim

   Çâh-ı mihnette geçüp ol yârı görmek niyyetim

   1Ferhat’ım; Şirin uğruna dağı delmek niyetindeyim.

   2Sıkıntı kuyusundan geçip sevgiliyi görmek niyetindeyim.

   Ferhat’ın dağı ile sıkıntı kuyusu, kavuşma yolundaki iki aşırı engeldir. Anlatıcı bu engelleri geçmeye niyet ederek pasif hasreti bedensel çabaya dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Terk edüp ârı heman meydâna girmek niyyetim

   Hiç karârım yok perî ruhsârı çoktan görmedim

   1Utancı bırakıp hemen meydana çıkmak niyetindeyim;

   2Hiç huzurum yok; peri yüzlüyü çoktandır görmedim.

   Utancı bırakıp meydana çıkmak, aşkı saklamama kararıdır; fakat peri yüzlü görülmediği için bu cesaret sonuçsuz kalır ve huzursuzluk yeni bir toplumsal açıklık kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ey perî bu kemterini şâd ü dilşâd eylesem

   Bu dîvâne gönlümü lûtfile âbâd eylesen

   1Ey peri, bu değersiz kulunu sevindirebilsem;

   2Bu divane gönlümü lütfunla onarsan.

   İlk dizedeki “eylesem” birinci kişi koşulu, sevinci kimin gerçekleştireceğini kesinleştirmeyi engeller; ikinci dizedeki “eylesen” ise lütufla gönlü bayındır etme dileğini sevgiliye yöneltir. Yorum, kip ayrımını sessizce tek biçime çevirmeden korur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Ya ne var bn Ömer’in hâtırcığın şâd eylesen

    Yanağı gül ruhleri gülzârı çoktan görmedim

    1Ne olur, basılı “bn” yüzeyiyle anılan Ömer’in gönlünü sevindirsen;

    2Gül yanaklı, gül bahçesi yüzlüyü çoktandır görmedim.

    Mahlaslı son istek, sevincin küçük bir hatır gözetmeyle mümkün olduğunu söyler. Gül yanak ve gül bahçesi yüz, uzun ayrılığın sonunda bellekte kalan renkli portredir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle