Ey felek, güzelliğinin gülünü dermeyi can arzular

Şair feleğe ve sevgiliye seslenerek güzellik gülünü toplamayı, örtüyü açıp ay yüzü görmeyi ister. Aşk yüzünden çıplak kalmayı dert etmez; kendisini sevgilinin evinde misafir ve mumunun pervanesi sayar. Red edilmemeyi, ayağın toprağına yüz sürmeyi ve sonunda sevgili uğruna kurban olmayı diler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey felek hüsnün gülünü dermeğe cân arzular

   Derdimendin kim murâda ermeğe cân arzular

   1Ey felek, güzelliğinin gülünü dermeyi can arzular.

   2Dertli kişi muradına ermeyi canıgönülden ister.

   Güzellik gülünü derme arzusu, murada ermeyi bahçedeki somut harekete çevirir. Canın özne yapılması, isteğin yalnız düşüncede değil bütün yaşam gücünde bulunduğunu gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bîvefâlık etme lûtf et kulunum kurbânınım

   Aç nikabın mah yüzünü görmeğe cân arzular

   1Vefasızlık etme; lütfet, ben kulun ve kurbanınım.

   2Örtünü aç; can ay yüzünü görmeyi arzular.

   Vefasız olmama çağrısı kul ve kurban olma sözüyle desteklenir. Örtünün açılması ve ay yüzün görünmesi, bu ağır teslimiyet karşılığında beklenen tek lütuf olarak sunulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gam değildir ey güzel aşk ile üryân olduğum

   Gözümün nûru efendim kul u kurbân olduğum

   1Ey güzel, aşk yüzünden çıplak kalmam dert değildir.

   2Ey gözümün nuru, efendim; ben kulun ve kurbanınım.

   Aşk yüzünden çıplak kalmak kayıp sayılmaz; sevgilinin kulu olmak maddi örtüden daha değerli kimliktir. Göz nuru hitabı, mahrumiyet içinde yön gösteren tek ışığı belirler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Çünki bildin hâne-i aşkında mihmân olduğum

   Şem’ine pervâne veş per urmağa cân arzular

   1Aşk evinde misafir olduğumu bildiğine göre,

   2Can mumunun çevresinde pervane gibi kanat çırpmak ister.

   Aşk evindeki misafir kalıcı sahip değildir, fakat mum çevresinde dönme hakkı ister. Pervane benzetmesi, kısa konukluğu yanarak tamamlanan gönüllü fedakârlığa dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   İltifât etmez deyu ey ömrüm âzâd eyleme

   Dostların mahzûn edüp düşmanını şâd eyleme

   1‘İlgi göstermiyor’ diye, ey ömrüm, beni serbest bırakma.

   2Dostlarını üzerek düşmanını sevindirme.

   İlgi görmediği gerekçesiyle azat edilmek bile istenmez; özgürlük sevgiliden kopuş anlamına gelir. Dostların üzüntüsü ve düşmanın sevinci, ilişkinin çevresindeki toplumsal sonucu hatırlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Şem’inin pervânesiyim red kılıp yad eyleme

   Hâkipâyine yüzünü sürmeğe cân arzular

   1Mumunun pervanesiyim; beni reddedip yabancı sayma.

   2Can ayağının toprağına yüz sürmeyi arzular.

   Mumun pervanesi olan konuşan reddedilip yabancı sayılmaktan korkar. Ayağın toprağına yüz sürmek, hem aidiyeti yeniden kurma hem en aşağı noktada yakınlık bulma isteğidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   İstediğim derdimendin hâtırın kılma melâl

   Ne ise murâdını ver ey kaşı ebrû hilâl

   1İstediğim, bu dertlinin gönlünü incitmemendir.

   2Ey kaşı hilal, ne ise dileğini yerine getir.

   Dertlinin tek talebi gönlünün incitilmemesidir; hilal kaşlı sevgiliden kendi muradını açık etmesi beklenir. Şair burada büyük övgüleri bırakıp karşılıklı anlaşılma arzusuna yaklaşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Der ki bu Âşık Ömer dişleri dür ruhleri âl

   Sana kurban olmağiçün varmağa can arzular

   1Bu Âşık Ömer der ki: Dişleri inci, yanakları kırmızı güzel,

   2Can sana kurban olmak için yanına gelmeyi arzular.

   İnci diş ve kırmızı yanak son güzellik işaretleridir, fakat kapanışın asıl vurgusu kurban olmaktır. Ömer’in sevgiliye varma arzusu seyirden can vermeye uzanan teslimiyetle tamamlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle