Ey Felek, Muradın Nedir?

Söyleyen feleğe seslenerek beğendiği sevgiliden ayrılmasının amaçlanıp amaçlanmadığını sorar. Sevgiliyi sultan, göz nuru ve gönül padişahı sayar; ayrılık ile kavuşmanın âşığın işi olduğunu kabul eder. Gül ve bülbülün karşılıklı naz ve niyazı, sevgilinin başkasına yönelmeyeceği umudunu taşır. Ömer, Tanrı dergâhında iki dünyada muradına erişmek için dua eder ve her bentte sevgilisinden razı olduğunu yineler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey felek nedir murâdın dilpesendimden benim

   Cüda kılmak mı ki kasdın sînebendimden benim

   1Ey felek, beğendiğim sevgilim hakkında muradın nedir?

   2Amacın beni gönül bağladığım kişiden ayırmak mıdır?

   Felek doğrudan muhatap alınarak sevgiliden ayrılık ihtimalinin faili gibi sorgulanır. Dilpesent ve sinebent sözleri beğenilen kişiyle gönül bağını öne çıkarır; soru henüz ayrılığın gerçekleştiğini değil böyle bir kasdın bulunup bulunmadığını araştırır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ben anı kendime sultân eyler isem gam yemem

   Râzıyım Hak râzı olsun şol efendimden benim

   1Onu kendime sultan saysam hiç üzülmem;

   2Ben razıyım, Tanrı da o efendimden razı olsun.

   Sevgiliyi kendine sultan yapmak, onun üstünlüğünü gönüllü olarak kabul etmektir ve söyleyen bundan gam duymayacağını belirtir. Tekrarlanan rıza cümlesi kişisel memnuniyeti Tanrı’nın da sevgiliden razı olması duasıyla birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hâsılı rûy-i zeminde ömrümün varı budur

   Nûr-i çeşmim pâdişâh-ı dildir efkârım budur

   1Kısacası yeryüzündeki ömrümün bütün varlığı odur;

   2Gözümün nuru, gönlümün padişahıdır; düşüncem budur.

   Sevgili ömrün yeryüzündeki bütün sermayesi, göz nuru ve gönül padişahı olarak üç ayrı değer alanında tanımlanır. İkinci dizedeki düşüncem budur hükmü, bu övgünün geçici bir coşku değil yerleşmiş kanaat olduğunu vurgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gâhi firkat gâhi vuslat âşıkın kârı budur

   Râzıyım Hak râzı olsun şol efendimden benim

   1Bazen ayrılık, bazen kavuşma âşığın işidir;

   2Ben razıyım, Tanrı da o efendimden razı olsun.

   Ayrılık ile kavuşmanın dönüşümlü gelişi âşıklığın değişmez işi kabul edilir; söyleyen yalnız vuslatı seçebileceği bir dünya kurmaz. Buna rağmen rıza nakaratı sürer ve sevginin koşullara göre değişmediğini bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Andelibler mâil olur nâz eder gonca güle

   Gâh niyaz gâh nâz eder güller de şeydâ bülbüle

   1Bülbüller gonca güle yönelir ve ona naz eder;

   2Güller de kimi zaman niyaz, kimi zaman nazla çılgın bülbüle döner.

   Bülbülün güle yönelmesi alışılmış ilişkiyi kurar, fakat naz yalnız güle bırakılmaz; bülbül de naz eder, gül de niyaza geçer. Karşılıklı hareket, sevgili ile âşık arasındaki tek yönlü olmayan cilve ve yalvarma düzenini resmeder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Cevrederse bana eyler gayra meyl etmez hele

   Râzıyım Hak râzı olsun şol efendimden benim

   1Bana eziyet etse de başkasına yönelmez;

   2Ben razıyım, Tanrı da o efendimden razı olsun.

   Sevgilinin eziyeti kabul edilmekle birlikte başkasına meyletmediği özellikle söylenir; sadakat, cefayı katlanılır kılan sınırdır. Rıza cümlesi burada kör teslimiyetten çok rakibe yönelmeyen bağa duyulan güvenle desteklenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Yüz tutup dergâh-i Hak’ka bu Ömer eyler duâ

   Âşıkın dönmez duâsı hiç hicâb olmaz ana

   1Bu Ömer yüzünü Tanrı dergâhına çevirip dua eder;

   2Âşığın duası geri dönmez, ona hiçbir perde engel olmaz.

   Mahlaslı Ömer yönünü Tanrı dergâhına çevirerek dünyevi isteğini dua alanına taşır. Âşık duasının geri çevrilmeyeceği ve önünde perde bulunmayacağı inancı, son birimdeki murat talebine güvence hazırlayan dinî umuttur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Muradım etsin müyesser dü cihanda ol Hudâ

   Râzıyım Hak râzı olsun şol efendimden benim

   1Tanrı iki dünyada da muradımı gerçekleştirsin;

   2Ben razıyım, Tanrı da o efendimden razı olsun.

   İki dünyada muradın gerçekleşmesi hem yaşamdaki kavuşmayı hem öte dünyadaki iyiliği kapsayan geniş bir dilektir. Şiirin son rıza nakaratı, feleğe yöneltilen başlangıç sitemini Tanrı’ya havale edilmiş huzurlu bir kabulle tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle