Ey gonca dehen kıl hazer âh-ı seherimden

Seher vakti çıkan âhının sevgilinin gül bahçesini yakabileceğini söyleyen âşık, sitem topunun gönül sarayını yıktığını ve gözyaşının kanlı bir sele döndüğünü anlatır; pervane gibi yanmış bedenini mumun da andığını söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey gonca dehen kıl hazer âh-ı seherimden

   Yandıra gibi gülşeni sûz-i şererimden

   1Ey gonca ağızlı, seher vaktindeki ahımdan sakın.

   2Yakıcı kıvılcımım gül bahçesini yakacak gibidir.

   “Gonca dehen” sevgilinin kapalı ve küçük ağzını çiçekle kurarken karşısına seherde yükselen âh konur. Konuşan, bu âhın kıvılcımından sevgilinin gül bahçesini sakınmasını ister. Bahçe güzelliğin alanıdır; âşığın iç yanışı orayı yakabilecek dış tehlikeye dönüşür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Tob-ı sitemin etti gönül kasrını berbâd

   Mir’at hasenin sakla gubâr-ı kederimden

   1Sitem topun gönül sarayını yıkıp dağıttı.

   2Güzelliğinin aynasını kederimin tozundan koru.

   Sevgilinin sitemi bir “tob” gibi gönül kasrına çarpar ve onu harap eder; söz, taş duvar yıkan ağır bir silaha dönüşmüştür. İkinci dizede sevgilinin güzelliği aynadır, âşığın kederi ise yüzeye konacak toz. Yıkılan saray konuşana, korunması istenen ayna sevgiliye aittir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sel gibi nola çağlasa serhâb-ı sirişkim

   Peygân-ı belâ cânıma geçti ciğerimden

   1Kanlı gözyaşımın sel gibi çağlamasına şaşılır mı?

   2Belâ okun canımı delip ciğerimden geçti.

   “Serhâb-ı sirişkim” gözyaşını kızıl, kanlı bir su hâline getirir ve onun sel gibi çağlamasını doğal sayar. Çünkü belânın “peygân”ı, yani ok ucu cana girip ciğerden geçmiştir. Gözden taşan sel ile içerideki delici yara aynı beden hattında birbirini açıklar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Mey içme deyip âşıkına nükte edersin

   Var mı haberin sâfî benim derd-i serimden

   1Âşığına ‘Şarap içme,’ deyip ince söz söylersin.

   2Benim baş ağrıtan derdimden gerçekten haberin var mı?

   Sevgili âşığına “mey içme” der ve bu uyarıyı bir nükte gibi sunar; konuşan ise onun kendi “derd-i ser”inden haberi bulunup bulunmadığını sorar. Kaynaktaki “sâfî” yüzeyi kesin bir kelime oyununa bağlanmadan korunur. Böylece içki yasağı, âşığın başına çöken derdi bilmeyen muhatabın hafif sözü gibi duyulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Pervâne sıfat Âşık Ömer suhte vücûdum

   Şem’a dahi yâdetti beni bâl ü perimden

   1Pervane gibi Âşık Ömer’in yanmış bedenini

   2mum bile kanadım ve tüyüm yüzünden anıp durdu.

   Mahlaslı kapanış Âşık Ömer’in vücudunu mum çevresinde yanan pervaneye benzetir; “suhte” sıfatı yanmayı tamamlanmış bir beden hâli yapar. Mumun onu “bâl ü per” ile anması, kanat ve tüyü yok eden ateşi tersine çevirir. Yanan âşığı ateşin kaynağı bile hatırlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle