Belâsı hoş gelir

Redifi “hoş gelir” olan gazel, âşığın rızasını bir liste hâline getirir: cefa, dert, ok yarası, dikenin acısı. Her beyit yeni bir acıyı sayar ve aynı redifle onaylar. Son beyitte tercih açıkça söylenir — dünyaya padişah olmak değil, sevgiliye dilenci olmak.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bana dildârın cefâsı hoş gelir

   Nitekim gayre vefâsı hoş gelir

   1Bana sevgilinin cefası hoş gelir

   2Nasıl ki başkasına vefası hoş geliyorsa

   Matla payları bölüşüyor: âşığa cefa, gayre vefa. “Gayr” divan şiirinde rakip demektir; burada âşık rakibin nasibini itirazsız kaydeder. Redif iki eşit olmayan payı aynı cümleyle bitirerek eşitler, gazelin bütün mantığı bu eşitlemeye dayanır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Derdi ile hoş geçer dil dilberin

   Derd sanma kim devâsı hoş gelir

   1Gönül, dilberin derdiyle hoş geçinir

   2Onu dert sanma; devası hoş gelir

   “Dil” ve “dilber” aynı Farsça kökten gelir (dil: gönül, dilber: gönül alan); beyit bu yakınlığı cinasa çevirir. İkinci dize kasten kaygan: “devâsı” hem derdin ilacı hem derdin kendisi okunabilir. İki okumada da âşık şifayı derdin içinde arar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Zahm-ı peykânı kızıl güldür bana

   Bülbülüm hâr-ı belâsı hoş gelir

   1Okunun temreninin açtığı yara bana kızıl güldür

   2Ben bülbülüm; belasının dikeni bana hoş gelir

   Yara kanın rengiyle güle dönüşür; âşık kendini bülbül ilan edince dikenin payı da ona düşer. Peykân okun demir ucudur ve divan şiirinde sevgilinin kirpiği için sabit istiaredir. Beyit gül–bülbül–hâr üçlüsünü ok–yara–kan üçlüsüne bindirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yâreme merhem durur çün zahm-ı dost

   Cânıma tîr-i belâsı hoş gelir

   1Dostun açtığı yara benim yarama merhemdir madem

   2Belasının oku canıma hoş gelir

   Beyit bir kıyas gibi kurulmuş: yara merhemse, onu açan ok da armağandır. “Zahm-ı dost” ile “tîr-i belâ” aynı elden gelir. Kafiye kelimesi “belâsı” bir önceki beyitte de geçiyor; îtâ denen bu tekrar kusur sayılır, kaynaktaki gibi bırakıldı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ey Muhibbî âleme şâh olmadan

   Dilberin olmak gedâsı hoş gelir

   1Ey Muhibbî, âleme padişah olmaktansa

   2Dilberin dilencisi olmak hoş gelir

   Şâh ile gedâ karşıtlığı divan şiirinin en bilinen kalıplarındandır, ama bu beyti söyleyen gerçekten âleme şâhtır. Mahlasın arkasındaki kimlik klişeyi bir tercihe çevirir. Redif değişmez: tahtı bırakmak da “hoş gelir” listesine yazılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle