Ey Güzeller Şâhı Medhin Eylerim Her An Senin

Şair güzeller şahının inci dişini, mercan dudağını, kara kaşını ve parlak yüzünü över. Sevgilinin bakışı kan döker ve cefası ağırdır; yine de Ömer eşiğinde sadık kul kalacağını, canı tende oldukça vazgeçmeyeceğini söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey güzeller şâhı medhin eylerim her an senin

   Dişlerin dürdür dahi hem leblerin mercan senin

   1Ey güzeller şahı, seni her an överim.

   2Dişlerin inci, dudakların mercandır.

   İnci diş ve mercan dudak değerli taşların beyaz-kırmızı karşıtlığını kurar. “Güzeller şahı” sözü bu ayrıntıları bir hükümdarın işaretleri yapar; övgü yalnız çekiciliğe değil sevgilinin üstün konumuna yönelir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hûblar içre yok misâlin kahraman heybetlisin

   Bakışın eyler efendim günde yüz bin kan senin

   1Güzeller arasında eşin yok; kahraman gibi heybetlisin.

   2Bakışın her gün yüz bin cana kıyar.

   Kahraman heybeti güzelliğe sertlik ekler. Bakışın günde yüz bin cana kıyması, sevgilinin gözünü sessiz bir savaşçıya dönüştürür; âşık övdüğü yüzün aynı zamanda toplu bir yıkım gücü taşıdığını bilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Rûz ü şeb gitmez gözümden hiç hayâlin dilberâ

   Hazret-i Mevlâ yetiştirsin kemâlin dilberâ

   1Ey güzel, hayalin gece gündüz gözümden gitmez.

   2Mevlâ seni güzelliğinin olgunluğuna eriştirsin.

   Hayalin gece gündüz gözden gitmemesi sevgilinin fiziksel yokluğunu zihinsel varlıkla doldurur. Mevlâ’dan olgun güzellik dilemek, şairin hayranlığını dua biçimine çevirir ve sevgiliyi zaman içinde daha da yüceltir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Der görenler bârekâllah hub cemâlin dilberâ

   Ruhlerin derler görenler ne güzel insan senin

   1Seni görenler “Maşallah, ne güzel yüz” der.

   2Yanaklarını görenler “Ne güzel insansın” diye över.

   Başkalarının “Bârekâllah” demesi övgüyü toplumsal tanıklığa açar. Yanakları gören herkesin aynı hükme varması, şairin kişisel abartısını ortak kabul gibi sunar; güzellik yalnız âşığın gözünde değildir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ol siyah ebrûların billâhi aklım dağıdır

   Âşıkına ettiğini hoş bilürsün ağıdır

   1O siyah kaşların vallahi aklımı dağıtır.

   2Âşığına yaptığının ne büyük acı olduğunu iyi bilirsin.

   Siyah kaş aklı dağıtırken sevgili verdiği acının farkındadır. Bu bilinç cefayı tesadüf olmaktan çıkarır; âşık, kendisini yaralayan kişinin sonucunu bildiği hâlde davranışını sürdürdüğünü söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ayş ü işret ile her dem tâzeliğin çağıdır

   Süre gör âlemde zevk-ı hurremi devran senin

   1Her an eğlence ve sevinçle gençliğinin çağını sürersin.

   2Dünyada mutlu devrin zevkini sürmeye devam et.

   Gençlik, eğlence ve mutlu devir sevgilinin zamanını; gece gündüz bekleyiş ise âşığın zamanını belirler. Şair yine de onun zevkini kesmek istemez, sevgilinin sevinçli devrini sürdürmesini diler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Hüsn-i rûyin pür ziyâsıdır perîşan gün gibi

   Var mıdır tâkat getürür cevrine bir ben gibi

   1Güzel yüzün, parlak güneş gibi ışık doludur.

   2Benim gibi biri senin eziyetine dayanabilir mi?

   Yüzün güneş gibi ışığına karşı âşığın tahammül gücü sorgulanır. Dünyada benzeri bulunmayan güzellik, eşsiz cefa da üretir; şair dayanamayacağını söylerken aynı anda her an bu cefaya razı olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Rub’-i meskûnda bulunmaz değme dilber sen gibi

   Kailim cevr ü cafânı çekmeğe her an senin

   1Yeryüzünün dörtte birinde senin gibi güzel bulunmaz.

   2Senin eziyetini her an çekmeye razıyım.

   Yeryüzünün yaşanan bölümünde sevgilinin benzerinin bulunmadığı söylenerek güzellik eşsizleştirilir. Şair de bu üstünlüğün bedeli saydığı eziyet ve cefayı her an çekmeye açıkça razı olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Bu Ömer bekler eşiğin sâdıkane bendedir

   Ben severim kakikane bîvefâlık sendedir

   1Bu Ömer eşiğini bekler; sadık kulun benim.

   2Ben içten severim, vefasızlık sendendir.

   Ömer sevgilinin eşiğinde bekleyen sadık kul olduğunu bildirir. Kendisi içtenlikle severken vefasızlığın sevgilide kaldığını söylemesi, bağlılığını bozmaz fakat ilişkinin ahlaki sorumluluğunu açıkça ayırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Fâriğ olmam tâ ölünce nitekim can tendedir

    Bir canım var o da olsun yoluna kurban senin

    1Can bedende oldukça ölünceye dek senden vazgeçmem.

    2Bir canım var; o da senin yoluna kurban olsun.

    Şiirin bütünü övgü ile sitemi yan yana tutar. Güzelliğin ışığı arttıkça bakışın kanı ve cefanın ağırlığı da büyür; Ömer bu ikisini ayırmadan aynı kişiye bağlı kalmayı seçer.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle