Ey musavvir yâr timsâline sûret vermedün

Ressamdan öğütçüye, gözyaşından ayva tüyüne kadar herkesi bir şeyi vermemekle suçlayan; sonunda şairi feryat etmeden ölmekle öven yedi beyitlik gazel.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey musavvir yâr timsâline sûret vermedün

   Zülf ü ruh çekdün velî tâb u terâvet vermedün

   1Ey ressam, sevgilinin resmine gerçek bir yüz veremedin.

   2Saçını ve yanağını çizdin ama ona parlaklıkla tazelik veremedin.

   Ressam saçı ve yanağı çizmeyi başarıyor, ama tazeliği aktaramıyor. Fuzûlî sanatın sınırını tek bir eksikle gösteriyor: Kopya edilebilen çizgi, kopya edilemeyen ise canlılık.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Işk sevdâsından ey nâsih meni men‘ eyledün

   Yoh imiş aklın mana yahşi nasîhat vermedün

   1Ey öğütçü, beni aşk sevdasından alıkoymaya kalktın.

   2Aklın yokmuş; bana iyi bir öğüt vermedin.

   Öğütçüye verilen cevap öğüdü tartışmıyor, öğütçünün aklını hedef alıyor. Aşktan vazgeçmeyi önermek Fuzûlî için tavsiyenin kötülüğü değil, akıl yoksunluğunun kanıtı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dün ki fursat düşdü hâk-i dergehünden kâm alam

   N’oldu ey göz yaşı göz açmağa fursat vermedün

   1Dün eşiğinin toprağından bir murat almak için fırsat çıkmıştı.

   2Ne oldu ey gözyaşı, göz açmama fırsat vermedin.

   Fırsat gelmişti, gözyaşı görmeyi engelledi. Âşığın en büyük düşmanı burada sevgili değil kendi ağlaması; duygunun taşması tam da duyguyu yaşayacak anı elinden alıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Göz yumup âlemde isterdüm açam ruhsâruna

   Cânum aldun göz yumup açınca möhlet vermedün

   1Gözümü dünyaya yumup senin yanağına açmak isterdim.

   2Canımı aldın, göz yumup açacak kadar bile süre vermedin.

   Göz yumup açmak bir zaman ölçüsü olarak kullanılıyor; ölüm o kadar bile sürmüyor. Sevgiliyi görme isteğiyle ölüm aynı sürede yarışıyor, kaybeden bakış oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bu mıdur rahmün ki hâlün eyler iken kasd-i cân

   Çıhdı hattun kim anı men‘e de ruhsât vermedün

   1Merhametin bu mu; yüzündeki ben canıma kast ederken

   2ayva tüyün çıktı da onu engellemesine izin vermedin.

   Yüzdeki ben katil, ayva tüyü ise onu tutabilecek tek kuvvet; ama izin verilmemiş. Güzelliğin parçaları bir mahkeme gibi kuruluyor ve âşığın lehine tanık çağrılmıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Verme hüsn ehline yâ Rab kudret-i resm-i cefâ

   Çün vefâ çekmekde ışk ehline tâkat vermedün

   1Yâ Rab, güzellere cefa çizme gücü verme.

   2Çünkü âşıklara vefaya dayanacak takat vermedin.

   Dua sevgiliyi değiştirmeyi değil, ona verilen yetkiyi geri almayı istiyor. Fuzûlî kusuru güzellere yüklemiyor; âşıkların dayanma gücünün eksik yaratılmış olmasına işaret ediyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ey Fuzûlî öldün efgân etmedün rahmet sana

   Rahm kıldun halka efgânunla zahmet vermedün

   1Ey Fuzûlî, feryat etmeden öldün; rahmet sana.

   2Halka acıdın, feryadınla onları rahatsız etmedin.

   Makta beytinde şair kendi mezar taşını yazıyor ve övgü sebebi şaşırtıcı: Bağırmadan ölmüş olmak. Sessizlik burada teslimiyet değil, başkalarını rahatsız etmeme nezaketi.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle