Gönül gönül nice bir seyr-i bâg yetmezmi

Şair gönlüne "yetmez mi" diye sorarak azarlar; her beyit bir şeyin yerine daha azını koyar. Son beyitte redif "etmez mi"ye dönüşür ve ecel bir engel değil kılavuz sayılır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gönül gönül nice bir seyr-i bâg yetmezmi

   Garaz safâ ise ezhâr-ı dâg yetmezmi

   1Gönül, gönül, daha ne kadar bağ gezeceksin, yetmez mi?

   2Maksat safaysa, yaraların çiçekleri yetmez mi?

   Âşık gönlüne bahçe gezmeyi yasaklar ve yerine kendi yaralarını koyar: "dâg", yani yuvarlak yanık izi, biçim benzerliğiyle çiçeğe dönüştürülür. Redif bir soru değil bir azarlamadır. Kaynak bu iki dizede redifi bitişik yazmış, sonraki beyitlerde ayırmıştır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gönül gidip ser-i kûyunda nâ'il-i feyz ol

   Tehî-nişîni-i künc-i firâg yetmez mi

   1Gönül, git de onun mahallesinin başında feyze eriş;

   2boş bir köşede kaygısızca oturmak yetmez mi?

   İlk beyit gönlü dışarıdan içeriye çağırıyordu, bu beyit tam tersini ister: köşene çekilmeyi bırak, sevgilinin sokağına git. "Künc-i firâg" kaygısız köşe demek ve zâhidin huzurunu temsil eder; gazel bu huzurun yerine kapı eşiğinde beklemeyi koyar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hücûm-ı şevkle def'-i gumûma ey dil-i zâr

   Harîm-i meygedede bir ayâg yetmez mi

   1Ey inleyen gönül, şevkin hücumuyla gamları savmaya

   2meyhanenin mahreminde bir kadeh yetmez mi?

   Beyit askerî bir dille kurulur: gam bir kuşatma, şevk bir hücum, kadeh de elde kalan tek silahtır. "Ayâg" hem kadeh hem ayak anlamına gelebilen bir kelimedir, meyhane bağlamı birincisini seçtirir. Redif burada azarlamadan çıkıp bir yeterlilik iddiasına döner.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ümîd-i nükhet-i zülfüyle ey nesîm-i sabâ

   Bu vakti gözledigim bî-dimâg yetmez mi

   1Ey sabah rüzgârı, saçının kokusu ümidiyle

   2bunca vakit dimağsız beklediğim yetmez mi?

   Sabâ, divan şiirinde sevgiliden koku ve haber taşıyan ulaktır. Âşık bekleye bekleye "bî-dimâg" kalmıştır ve kelimenin iki anlamı aynı anda çalışır: hem burnu iş görmez hem aklı başında değildir. Bekleyişin bedeli böylece iki katına çıkar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ne ihtiyâc ola şem'e şeb-i muhabbette

   O mâh-ı encümen-ârâ çerâg yetmez mi

   1Muhabbet gecesinde muma ne ihtiyaç olsun;

   2meclisi süsleyen o ay ışık olarak yetmez mi?

   Bir meclis sahnesi: mum söndürülür, çünkü sevgilinin yüzü zaten aydınlatmaktadır. "Mâh-ı encümen-ârâ" hem ay hem meclisin süsü demek; "çerâg" kandil. Beyit yapay ışık ile göksel ışığı karşılaştırıp redifi ilk kez olumlu bir cevap bekleyecek biçimde kullanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Önünde şahs-ı ecel kasd-ı kûy-ı yâr edenin

   Tarîk-i aşkta Ekrem sürâg etmez mi

   1Sevgilinin mahallesine yönelenin önünde ecel şahsı

   2aşk yolunda, Ekrem, iz sürüp kılavuzluk etmez mi?

   Son beyit redifi "yetmez mi"den "etmez mi"ye çevirerek kafiyeyi korur ama soruyu değiştirir. Ecel burada yolu kesen değil yolu açan taraftır: "sürâg" iz sürme, arayıp bulma demek. Sevgiliye giden yolun önünde yürüyen şey ölümün kendisidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle