Hayret ey büt sûretin gördükte lâl eyler meni

Sevgilinin yüzü karşısında dili tutulan âşığın dilenci ile padişah arasındaki mesafeyi kabul ettiği, sonunda aşkta kalmayı bir erdem sayan yedi beyitlik gazel.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hayret ey büt sûretin gördükte lâl eyler meni

   Sûret-i hâlim gören sûret hayâl eyler meni

   1Ey put gibi güzel, yüzünü gördüğümde şaşkınlık beni dilsiz eder.

   2Hâlimin görüntüsünü gören, o görüntüyü hayal sanır.

   Şaşkınlık dili tutuyor, sonra bakanlar bu hâli gerçek saymıyor. Fuzûlî iki yönlü bir yalnızlık kuruyor: Ne söyleyebiliyor ne de suskunluğu doğru anlaşılıyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Mihr salmazsın mana rahm eylemezsin bunca kim

   Sâye tek sevdâ-yı zülfün pây-mâl eyler meni

   1Bana sevgi göstermiyor, bunca hâlime hiç acımıyorsun.

   2Saçının sevdası gölge gibi beni ayaklar altında bırakıyor.

   Saçın sevdası bir gölge gibi tasvir ediliyor; ağırlığı yok ama âşığı yerde tutuyor. Ezen şey burada sevgilinin eli değil, ondan yayılan gölgenin kendisi.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Za‘f-ı tâli‘ mâni‘-i tevfîk olur her nice kim

   İltifâtın ârzû-mend-i visâl eyler meni

   1Talihimin zayıflığı ne kadar yardımın önünü kesse de

   2senin bir iltifatın beni kavuşma isteğine düşürür.

   Talih engel oluyor, iltifat ise umut veriyor; iki güç ters yönde çekiyor. Sevgilinin küçük bir nezaketi, kaderin kapattığı kapıyı yeniden aralayarak beklemeyi uzatıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Men gedâ sen şâhâ yâr olmak yok ammâ neyleyem

   Ârzû ser-geşte-i fikr-i muhâl eyler meni

   1Ben dilenciyim, sen padişah; yâr olmamız mümkün değil ama ne yapayım,

   2arzu beni olmayacak bir düşüncenin peşinde başıboş bırakıyor.

   Dilenci ile padişah arasındaki mesafe açıkça kabul ediliyor, sonra “ne yapayım” deniyor. İmkânsızlığı bilmek arzuyu durdurmuyor; şair kendi aklına karşı çaresiz kalıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Tîr-i gamzen atma kim bağrım deler kanım döker

   Akd-i zülfün açma kim âşüfte-hâl eyler meni

   1Yan bakışının okunu atma; bağrımı deler, kanımı döker.

   2Saçının düğümünü çözme; beni çılgın hâle sokar.

   İki dize de yasak cümlesiyle başlıyor: atma, açma. Fuzûlî sevgiliye ne yapması gerektiğini söylemiyor, yalnızca yapmaması gerekeni sayıyor; elinde kalan tek güç bu.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Dehr vakf etmiş meni nev-res civanlar aşkına

   Her yeten meh-veş esîr-i hatt u hâl eyler meni

   1Zaman beni yeni yetişen gençlerin aşkına vakfetmiş.

   2Karşıma çıkan her ay yüzlü, beni ayva tüyünün ve benin esiri ediyor.

   Zaman şairi bir vakıf malı gibi gençlerin aşkına bağışlamış. Kendi seçimi ortadan kalkıyor; karşısına çıkan her güzel yüz onu yeniden esir aldığı için âşıklık bir kader hâline geliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ey Fuzûlî kılmasam terk-i tarîk-i aşk kim

   Bu fazîlet dâhil-i ehl-i kemâl eyler meni

   1Ey Fuzûlî, aşk yolunu bırakmıyorum;

   2çünkü bu erdem beni olgun kişiler arasına katıyor.

   Makta beytinde aşk yolunda kalmak bir erdem sayılıyor. Fuzûlî kendini haklı çıkarmak için sevgiliye değil, “ehl-i kemâl” denen olgunlar topluluğuna başvuruyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle