Ey Ömer, Mecnun Ömer, usanmış Ömer, Âşık Ömer

Ömer kendi adını ve âşıklık hâllerini nakarat gibi sıralar. Dil ilimlerini, tefsiri ve gece yazdığı anlamları anarken Tanrı’nın birliğini zikreder. Dünya saltanatını, malı ve altını istemez; ibadet, takva ve peygamber sevgisine yönelir. Son bölümde toplu dua ve gazayı aynı inanç kimliğinde birleştirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey Ömer mecnun Ömer bîzâr Ömer Âşık Ömer

   Bu cihanda kimseye hiç bîzarar Âşık Ömer

   1Ey Ömer, Mecnun Ömer, usanmış Ömer, Âşık Ömer.

   2Âşık Ömer bu dünyada hiç kimseye zarar vermez.

   Adın Mecnunluk, usanmışlık ve âşıklık sıfatlarıyla çoğaltılması bir özportre kurar. Buna karşılık kimseye zarar vermeme sözü, taşkın aşk kimliğinin ahlaki sınırını belirler.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sarf nahiv mantık maânî vü beyân oldu kelâm

   Âyeti fürs ile hem tefsîr eder Âşık Ömer

   1Sarf, nahiv, mantık, anlam ve anlatım ilimleri söz oldu.

   2Âşık Ömer ayeti Farsçayla birlikte yorumlar.

   Dil bilgisi, mantık, anlam ve anlatım ilimleri şairin donanımını sıralar. Ayeti Farsçayla da yorumlayabilmesi, halk şairi kimliğinin yanında çok dilli öğrenme iddiasını öne çıkarır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yâ İlâhî bu vücûdum yandı kül oldu meded

   Lemyezel lemmâ yezelsin tâ kıyâmet tâ ebed

   1Ey Tanrım, bu bedenim yanıp kül oldu; yardım et.

   2Sen ezelî ve ebedîsin; kıyamete kadar da öyle kalırsın.

   Yanan beden yardım isterken Tanrı’nın ezelîliği ve ebedîliği hatırlanır. Geçici insan acısı, kıyamete kadar değişmeyen ilahi varlığın karşısında korunma arayan küçük bir ses olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Birliğine şübhemiz yok Kul hüvallahu Ahad

   Zikr ederler İns ü cin Şems ü kamer Âşık Ömer

   1Birliğinden kuşkumuz yoktur: De ki Allah birdir.

   2İnsan, cin, güneş ve ay Âşık Ömer’le birlikte zikreder.

   Tevhid sözü insanı, cini, güneşi ve ayı ortak zikre çağırır. Ömer’in adı bu kozmik topluluğa eklenerek kişisel şiir bütün varlıkların katıldığı bir anış halkasına dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Elde bâde dilde Hû sultân-ı aşkındır ulu

   Şerr-i şeytan hıfz-ı düşman cümlemiz ağlar kamu

   1Elde şarap, dilde ‘Hû’; o aşk sultanının büyüklüğüdür.

   2Şeytanın kötülüğüne ve düşmana karşı korunup hepimiz birlikte ağlarız.

   Eldeki bade ile dildeki ‘Hû’ dünyevi sarhoşluk ve manevi zikri aynı görüntüde birleştirir. Şeytan ve düşmandan korunma isteği, toplu gözyaşıyla aşk sultanına bağlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Evveli Hû âhırı Hû bir dahi mahşerde Hû

   Terk-i dünyâ oldu seyyah serbeser Âşık Ömer

   1Başlangıcı Hû, sonu Hû, mahşerde de yine Hû’dur.

   2Âşık Ömer dünyayı terk edip baştan başa gezgin oldu.

   Başlangıçtan mahşere kadar ‘Hû’ denmesi, ilahi adın bütün zamanı kuşattığını belirtir. Dünya terk edilince şairin gezgin oluşu, sabit mülk yerine sürekli manevi yolculuğu seçtiğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Zâhidâ sor kim fenâda tâc-ı devletler nedir

   Mescide gir kıl ibâdet bu cemââtler nedir

   1Ey zahit, bu geçici dünyada devlet tacının ne olduğunu sor.

   2Mescide girip ibadet et; bu cemaatler neden toplanmıştır?

   Zahide yöneltilen sorular taç ile cemaatin gerçek değerini araştırır. Mescide girmek, geçici devlet işaretinden ayrılıp ortak ibadetin amacını yaşayarak öğrenmenin yolu olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Dinle divan nüshasın gör kim bu hikmetler nedir

   Her gice çok dürlü ma’nâlar yazar Âşık Ömer

   1Divan nüshasını dinle, bu hikmetlerin ne olduğunu gör.

   2Âşık Ömer her gece türlü türlü anlamlar yazar.

   Divan nüshası gece yazılan türlü anlamların kaydıdır. Şair kendi metnini hikmet kaynağı olarak gösterirken üretimini gündüzün gösterisinden uzak, sürekli bir gece emeğine bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Âlemin sevdâsın Allah başıma tâc eyleme

   Defter-i takvâdan Allah bizi ihrâc eyleme

   1Allah, dünya sevdasını başıma taç etme.

   2Allah, bizi takva defterinden çıkarma.

   Dünya sevdasının taç olmaması ve takva defterinden çıkarılmama duası iki farklı aidiyeti karşılaştırır. Şair iktidar simgesini reddedip manevi kayıtta kalmayı ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Tâlib-i dünyâ değil nâmerde muhtâc eyleme

    İstemez yâ Rabbenâ çok sîm ü zer Âşık Ömer

    1Dünya peşinde değilim; beni namerde muhtaç etme.

    2Ey Rabbimiz, Âşık Ömer çok gümüş ve altın istemez.

    Namerde muhtaç olmama isteği, mal ve altın talebini reddetmekle tamamlanır. Kanaat yalnız yoksulluk değil bağımsızlığı koruyan bilinçli bir ahlak tercihi olarak belirir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
11. 11

    Ey haberdâr olmayan gel cümleten Allah içün

    İdelim Hak’ka niyâzı hak Habîbullah içün

    1Ey habersiz kişi, gel; hep birlikte Allah için,

    2Tanrı’ya sevgili peygamber hakkı için yakaralım.

    Habersiz kişiye yapılan çağrı bireysel zikri toplu niyaza dönüştürür. Peygamber sevgisi, bütün topluluğun Tanrı’ya yaklaşırken dayandığı ortak manevi gerekçedir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
12. 12

    Bu Ömer mansûbu neyler hasbeten lillâh içün

    Kâfire eyler gazâlar her sefer Âşık Ömer

    1Bu Ömer makamı ne yapsın; yalnız Tanrı rızası için yaşar.

    2Âşık Ömer her seferinde kâfire karşı savaşır.

    Makamı reddeden Ömer, davranışını yalnız Tanrı rızasına bağlar ve savaşçı kimlikle kapanır. Şiir böylece âşık, bilgin, derviş ve gazi rollerini tek ad çevresinde toplar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle