Ey peri, güzelliğine hayran olmam mı suçum
Şair güzelliğe hayranlığını suç sayan sevgiliye sitem eder. Onu benzersiz bulduğu için gece gündüz över, hasretle ağlar ve kendisini gülün inleyen bülbülü sayar. Mansur gibi dara çıkmayı ve başını vermeyi göze alan Âşık Ömer, tek eğiliminin sevgili olduğunu bildirir.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Ey perî hüsnüne hayrân olduğum mudur suçum
Rûz ü şeb aşkınla mihmân olduğum mudur suçum
1Ey peri, güzelliğine hayran olmam mı suçum?
2Gece gündüz aşkına konuk olmam mı suçum?
- 2
Lûtfedüp gel söyle bildir neyledim cânâ sana
Hasretinle dîde olduğum mudur suçum
1Lütfet de söyle, sana ne yaptığımı bildir sevgilim.
2Hasretinle gözlerimin ağlaması mı suçum?
Âşık suçunun ne olduğunu sevgilinin açıkça söylemesini ister. Hasret yüzünden ağlayan gözler savunmanın somut delilidir; zarar gören kişi kendisi olduğu hâlde suçlanan yine odur.
- 3
Kim dedi sencileyin gelmiş güzel âlemde var
Hüsnünü gören kişi bîhûş olur aklı şaşar
1Senin gibi bir güzelin dünyaya geldiğini kim söyledi?
2Güzelliğini gören bayılır, aklı şaşar.
Sevgilinin benzersizliği, onu gören aklın şaşmasıyla ölçülür. Övgü bu yüzden bilinçli bir aşırılık değil, olağanüstü güzelliğe verilen kaçınılmaz tepki sayılır.
- 4
Anın içün ben seni medhederim leyl ü nehar
Gevher-i nutk-i firâvan olduğum mudur suçum
1Bu yüzden seni gece gündüz överim.
2Bol söz cevherine sahip olmam mı suçum?
Bol ve değerli söz söylemek şairin yeteneğidir; bunu suç diye sorarken şiirinin sevgiliyi yüceltmekten doğduğunu belirtir ve söz ustalığını aşkın tanıklığına dönüştürür.
- 5
Görmezisem gün yüzünü cân ü dil etmez karâr
Neyleyim sensiz bana dünyâ vü harâm
1Gün yüzünü görmezsem canım ve gönlüm durulmaz.
2Sensiz dünya ve içindeki her şey bana haramdır.
Yüz görülmeyince can ve gönül durulmaz; dünya bütünüyle değersizleşir. Sevgilinin yokluğu tek bir kişiyi değil, var olan her şeyin anlamını âşık için ortadan kaldırır.
- 6
Sen bana rahmeyleyüp hiç olmadın bir dem arâm
Sen güle olduğum mudur suçum
1Bana acıyıp bir an olsun huzur vermedin.
2Sen gülsen, benim inleyen bülbül olmam mı suçum?
Sevgili bir an huzur vermediği hâlde âşık gül-bülbül düzeninden ayrılmaz. Gül sessiz ve üstün, bülbül ise acısını sese çeviren konumdadır; ilişki eşit değildir.
- 7
Gel bana cevreyleme ey kameti serv-i bülend
Çok cefâlar çekti yolunda bu garib derdimend
1Gel, ey servi boylu, bana eziyet etme.
2Bu dertli garip senin yolunda çok cefa çekti.
Servi boylu sevgiliye eziyeti bırakması söylenir; çünkü bu dertli ve garip âşık onun yolunda çok cefa çekmiştir. Emir ile gerekçe yan yana gelerek güzellik övgüsünü merhamet talebine dönüştürür.
- 8
Boynuma zencîr-i zülfün eyleyüp hâzır kemend
Dârına -ı meydân olduğum mudur suçum
1Saçının zincirini boynuma hazır bir kement yaptım.
2Senin darında meydanın Mansur’u olmam mı suçum?
Mansur göndermesi aşk uğruna dara çıkmayı manevi şehadetle ilişkilendirir. Meydana çıkmak gizli duyguyu kamusal bedel ödeme cesaretine dönüştürür.
- 9
Kim dedi gayrıya var meylim benim şânı yüce
Akl u fikrim sendedir ey mâh gündüz hem gice
1Yüce şanlım, başkasına eğilimim olduğunu kim söyledi?
2Ey ay yüzlü, aklım ve düşüncem gece gündüz sendedir.
Başkasıyla ilgilendiği iddiası kesin biçimde reddedilir; akıl ve fikir bütün zamanlarda sevgilidedir. Âşık sadakatini yalnız davranışla değil zihnin kesintisiz yönelişiyle kanıtlar.
- 10
Demedin rahmeyleyüp Âşık Ömer hâlin nice
Ser verüp uğruna kurbân olduğum mudur suçum
1Acıyıp da Âşık Ömer’in hâli nasıl diye sormadın.
2Uğrunda baş verip kurban olmam mı suçum?
Mahlas beyti sevgilinin hâl sormamasını merhametsizlik sayar. Baş vermek ve kurban olmak bile suç diye görülüyorsa, şiir aşkın kendi masumiyetini son kez soruyla savunur.
Metnin kaynağı
Basılı dizideki görünür Âşık Ömer mahlası ve Ergun koleksiyon yerleşimi birlikte doğrulandı: 19. dize “Demedin rahmeyleyüp Âşık Ömer hâlin nice”.
Atıf kanıtını aç ↗Sadeddin Nüzhet Ergun’un 1936 tarihli Âşık Ömer: Hayatı ve Şiirleri baskısındaki 427 numaralı metnin 20 dizesi ve 10 birimi basılı sırayla korunmuştur. Tarama yeniden dağıtılmamıştır.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Ey perî kaddin gibi bir serv-i bâlâ görmedimÂşık Ömer · Gazel→
İki soru aşkın suç olmadığını savunan bir giriş kurar; hayranlık ve gece gündüz sevgilinin dünyasında bulunma isteği, zarar veren eylem değil bağlılık kanıtı olarak sunulur.