Ey Peri Kaddin Gibi Bir Servi Bâlâ Görmedim

Şair dünyayı, denizleri ve efsanevi âlemleri dolaştığını söyleyerek sevgilinin servi boyuna, nur yüzüne ve kaküllerine eş bulamadığını ilan eder.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey perî kaddin gibi bir serv-i bâlâ görmedim

   Ruhlerin şem’i gibi ben bir şeb ârâ görmedim

   1Ey peri, boyun gibi uzun bir servi görmedim;

   2Yanaklarının ışığı gibi geceyi süsleyen bir ışık görmedim.

   Servi boy ile geceyi aydınlatan yanak ışığı, sevgilinin bedenini hem yeryüzü hem gökyüzü ölçüsünde büyütür; “görmedim” hükmü eşsizliği daha ilk karşılaştırmada kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hak Taâlâ nûra gark etmiş cemâl-i pâkini

   Ben senin gibi perî peyker dilârâ görmedim

   1Yüce Allah temiz yüzünü nura boğmuş;

   2Senin gibi peri bedenli, gönül süsleyen bir güzel görmedim.

   Yüzün ilahî nura boğulması, güzelliği insan emeğinden çıkarıp yaratılışın özel sonucu yapar. Peri beden ve gönül süsü sözleri, bu kutsal parlaklığı çekicilikle birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dinleyip gezdim serâpâ bülbül-i şeydâları

   Cümle seyrettim cihanda dilber-i ra’nâları

   1Bütün çılgın bülbülleri dinleyip dolaştım;

   2Dünyadaki bütün güzel sevgilileri seyrettim.

   Bütün bülbülleri dinlemek ve bütün güzelleri seyretmek, anlatıcının hükmünü rastgele övgü olmaktan çıkarır; geniş tecrübe sonunda yine sevgili tek örnek olarak kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Komadım hiç bir sadef hep aradım deryâları

   Cism-i pâkine mübeddel dürr-i yektâ görmedim

   1Hiçbir inci kabuğu bırakmadan bütün denizleri aradım;

   2Temiz bedenine benzeyen eşsiz bir inci görmedim.

   Denizlerde kabuk bırakmadan inci aramak, karşılaştırmayı titiz ve zahmetli bir araştırmaya dönüştürür. Bulunamayan eşsiz inci, sevgilinin temiz bedeninin maddî dünyada karşılığı olmadığını söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Aşkın ile âh ederim sîneme dağlar yakup

   Serteser ettim cihânı boynuma zencir takup

   1Aşkınla ah çekip göğsüme yaralar açarım;

   2Boynuma zincir takıp dünyayı baştan başa dolaştım.

   Göğüste dağ yakmak ile boyna zincir takmak, arayışın bedelini yara ve tutsaklık üzerinden gösterir; dünyayı dolaşan âşık özgür bir gezgin değil, aşkın bağlı mahkûmudur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   On sekiz bin âlemi geşt eyledim mumlar yıkup

   Hüsn içinde sencileyin nahl-i bâlâ görmedim

   1On sekiz bin âlemi gezip mumlar söndürdüm;

   2Güzellik içinde senin gibi uzun bir fidan görmedim.

   On sekiz bin âlemin dolaşılması, güzellik kıyasını kozmik sınıra taşır. Mumları söndüren yolculuk sonunda sevgilinin uzun fidanı bütün ışık ve boy imgelerinden üstün çıkar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bir gümüş servi gören sanur ki kadd ü kametin

   İbret ile kıl temâşâ gör bu zîbâ tal’atın

   1Boyunu gören, gümüş bir servi sanır;

   2İbretle seyret de bu güzel yüzü gör.

   Gümüş servi benzetmesi gözün ilk yanılgısıdır; ardından “ibretle bak” çağrısı, güzelliği yalnız hayranlık değil, yaratılışın inceliğini düşündüren bir işaret hâline getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Bn gönül bir mehlikadır sevdiğim bil kıymetin

   Her gören Mecnûn olur ben böyle Leylâ görmedim

   1Basılı “Bn” yüzeyiyle başlayan dize, gönlü bir ay yüzlüye bağlar; sevdiğim, kıymetini bil.

   2Her gören Mecnun olur; ben böyle bir Leyla görmedim.

   Basılı “Bn” yüzeyi onarılmadan belirtilir; ardından her görenin Mecnunlaşması güzelliğin toplu etkisini açar. Anlatıcı yine de onun gibi bir Leyla bulunmadığını savunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Devr-i Âdem’den beri kim gördü böyle mehlika

   Gelmemiştir bu cihâna böyle âfet pür cefâ

   1Âdem devrinden beri böyle ay yüzlü birini kim gördü?

   2Bu dünyaya böyle cefa dolu bir afet gelmemiştir.

   Âdem’den beri kimsenin böylesini görmemesi tarihsel eşsizliği kurar; “afet” ve “cefa” sözleri ise bu olağanüstü güzelliğin yalnız sevinç değil tehlike taşıdığını hatırlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Ey Ömer seyreyledim dünyâyı ben Kaftan

    Böyle bir kâkülleri hâlâ mutarrâ görmedim

    1Ey Ömer, “Kaftan” biçimindeki kapalı basılı yüzeyle dünyayı gezdim;

    2Böyle parlak ve süslü kâküller görmedim.

    Mahlaslı kapanıştaki “Kaftan” yüzeyi sessizce Kaf’a çevrilmez; kesin olan, dünyayı dolaşma iddiasının kâküllerde durması ve parlak saçın arayışın son kanıtı olmasıdır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle