Ey perî peyker hatâdan saklasun Hâlık seni

Peri yüzlü genç için Yaradan’dan korunma dilenir ve onun büyük bir mülke layık olduğu söylenir. Konuşan uzun süredir özlediği sevgiliyi bulduğuna şükreder. Güzelin makamında sağlam durması, cennet bahçesini andıran menzilinin ve âşık ziyaretçilerinin değerini bilmesi istenir. Son kıtada güzelliğiyle gururlanmaması, ters bir rüzgârın esebileceğini düşünmesi ve halk içinde kendini kötü duruma düşürmemesi öğütlenir. Görünür mahlas bulunmadığı için atıf probable kalır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey perî peyker hatâdan saklasun Hâlık seni

   Âlemin hem bunca mülkü tahtına lâyık seni

   1Ey peri görünüşlü, Yaradan seni hatadan korusun;

   2‘Âlemin hem bunca mülkü tahtına lâyık seni’ [fail-yüklem bağı açık].

   “Perî peyker” sevgiliyi insanüstü güzellikte gösterirken ilk dilek onu hatadan korumaktır. Devamındaki âlem, geniş mülk, taht ve layıklık parçalarının ilişkisi görünür; kaynakta olmayan ‘mülk seni layık görür’ faili eklenmez.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Çok zamandır müştak idim sen gibi cânâneye

   Çok şükür buldum hele ben cânıma lâyık seni

   1Uzun zamandır senin gibi sevgiliye özlem duyuyordum;

   2Çok şükür, sonunda canıma layık seni buldum.

   Müştaklık “çok zamandır” sürer ve aranan kişi herhangi bir sevgili değil “sen gibi cânâne”dir; beklenti seçicidir. Bulma anındaki şükür, sevgiliyi yalnız arzu nesnesi değil konuşanın canına denk ve layık eş olarak tanımlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Oturup sûrette muhkem olagör hey nevcivan

   Eylemiş Bârî Taâlâ menzilin bâğ-ı cinan

   1Oturduğun surette sağlam dur ey genç;

   2Yüce Yaradan menzilini cennet bahçesi yapmış.

   “Sûrette muhkem olagör” gençten bulunduğu görünüş ve makamda sağlam durmasını ister; sözün tam toplumsal bağlamı açık değildir. Bârî Taâlâ’nın menzili cennet bahçesi yapması, güzelliğin ilahî bağış olduğunu hatırlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Böyle bir mansıb ele girmez bilürsün her zaman

   Niçe ziyâret iderler bir niçe âşık seni

   1Böyle bir makam her zaman ele geçmez, bilirsin;

   2Nice âşık seni birçok kez ziyaret eder.

   Mansıp kalıcı ve kolay elde edilen bir hak değildir; “ele girmez” sözü makamı nadir fırsat yapar. Nice âşığın tekrar tekrar ziyaret etmesi güzelin çevresinde adeta ziyaretgâh kurar, fakat bu ilgi sahiplik değil sorumluluk doğurur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hüsnüne mağrûr olup ta sakın olma iftihâr

   Bir gün olur belki eser bir muhâlif rûzigâr

   1Güzelliğinle gururlanıp sakın övünme;

   2Bir gün belki karşıt bir rüzgâr eser.

   Hüsnün kişiyi “mağrûr” ve övüngen yapma ihtimali açıkça yasaklanır; şiir iltifattan ihtara döner. “Muhâlif rûzigâr” talihin ters esişidir, bugün verilen güzellik ve mevkinin bir gün değişebileceğini bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Halk-ı âlem içre kendin sakın etme nâbekâr

   Çalışur sokmağa belâya meded yazık seni

   1Bütün halk içinde kendini sakın kötü duruma düşürme;

   2‘Çalışur sokmağa belâya’; aman, yazık sana [fail ve sayı açık].

   Halk-ı âlem içinde kişinin kendini “nâbekâr” etmemesi toplumsal itibarını koruma öğüdüdür. “Çalışur sokmağa belâya” tekil çekimli ve öznesi görünmeyen yüzeydir; fail çoğul yapılmaz. “Meded yazık seni” acıma ve acil uyarı tonunu kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle