Ey perî peyker melek sen bir yana ben bir yana

Peri bedenli sevgiliden rüzgârın ayırdığı âşık, hasreti haşre dek taşır; Mecnun gibi çöle düşer ve gözyaşını denizlere akıtır. Gam yolunda ağlama, dostlara veda ve bülbül feryadı arasında düşmanları sevindirmemek öğütlenir. Son duadaki ‘sevdiğimden yâd eyleme’ yabancı/uzak kılma ile anma-unutma olasılıkları arasında açık bırakılır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey perî peyker melek sen bir yana ben bir yana

   Kaldı hasret haşredek sen bir yana ben bir yana

   1Ey peri bedenli melek; sen bir yana, ben bir yana;

   2Hasret haşre kadar kaldı; sen bir yana, ben bir yana.

   Peri beden ve melek hitabı sevgiliyi iki insanüstü güzellik biçimiyle tanıtır. Hasretin “haşredek” kalması, ayrılığı dünya ömründen kıyamet sonrasındaki diriliş ufkuna uzatır; iki yana ayrılan bedenlerin buluşması en uzak zamana ertelenir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Rûzigâr kılmakta cüdâ seni benden sevdiğim

   Âkıbet olmak gerek sen bir yana ben bir yana

   1Rüzgâr/zaman seni benden ayırmaktadır sevgilim;

   2Sonunda sen bir yana, ben bir yana olmak gerekir.

   “Rûzigâr” hem esen rüzgârı hem zaman ve talihi çağrıştırarak ayrılığın failini tek kişiden dış kuvvete taşır. “Âkıbet olmak gerek” kaçınılmaz sonuç dilidir; sevgiliyle konuşan istemeseler de sonunda ayrı yönlere düşecekleri hükmünü kabul eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ey saçı Leylâ düşem Mecnun gibi sahrâlara

   Akıdıp seylâb-ı eşkim hicr ile deryâlara

   1Ey saçı Leyla, Mecnun gibi çöllere düşeyim;

   2Ayrılıkla gözyaşı selimi denizlere akıtayım.

   Saçın “Leylâ” diye karanlık ve ünlü sevgili adıyla anılması, konuşanı doğal olarak Mecnun rolüne iter. Çöllere düşme kuru coğrafyayı, “seylâb-ı eşk” ise denizlere akan taşkın suyu getirir; ayrılık aynı anda kuraklık ve su fazlası üretir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Âkıbet saldı felek bu serimi sevdâlara

   Yandı yâremle yürek sen bir yana ben bir yana

   1Sonunda felek bu başımı sevdalara saldı;

   2Yaramla yürek yandı; sen bir yana, ben bir yana.

   Felek başı “sevdâlara” salan dış güçtür; çoğul sevda konuşanın zihinsel savrulmasını artırır. “Yandı yâremle yürek”te yara ile kalbin yanışı birbirine bağlanır, fakat araç ya da eşlik anlamı kesinleştirilmeden bedensel acı görünür tutulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Râh-ı gamda ağladan uşşâkı mihnet demidir

   Ağla hey gözlerim ağla câna hasret demidir

   1Gam yolunda âşıkları ağlatan sıkıntı zamanı mıdır?

   2Ağla ey gözlerim; cana hasret zamanı mıdır?

   “Râh-ı gam” acıyı yürünecek yol yapar ve “mihnet demi” bu yolun zamanını sorar. Kendi gözlerine yönelen “ağla” buyruğu, yaşın istemsiz değil bilinçli sürdürülmesini ister; cana hasretin vakti de soru biçiminde açık bırakılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Elvedâ şimdengeru dostlara firkat demidir

   Bir yana olsam gerek sen bir yana ben bir yana

   1Bundan sonra elveda, dostlara ayrılık zamanıdır;

   2Bir yana olmam gerekir; sen bir yana, ben bir yana.

   “Şimdengeru” geri dönülmez yeni dönemi başlatır ve dostlara firkat zamanı ilan edilir. “Bir yana olsam gerek” konuşanın kendi konumunu zorunlulukla kabul etmesidir; ardından nakarat sevgilinin zaten öte tarafta olduğunu yeniden belirtir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Dâimâ bülbül gibi gülşende feryâd ayleme

   Şâd ü hurrem eyleyip a’dâyı dilşâd eyleme

   1Daima bülbül gibi gül bahçesinde feryat eyleme;

   2Düşmanları şen ve sevinçli edip gönüllerini açma.

   Bülbül gibi daima feryat etmekten vazgeçme öğüdü, acının düşmanlar tarafından duyulacağı kaygısını taşır. Âdâyı “şâd ü hurrem” ve “dilşâd” etmek aynı sevinci üç yakın sözle çoğaltır; aşk sırrı kadar zayıflığın gösterilmesi de denetlenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Yâ İlâhî sevdiğimden sen beni yâd eyleme

   Ey Ömer geçer dilek sen bir yana ben bir yana

   1Ey Allah’ım, sevdiğimden beni ‘yâd eyleme’ [yabancı/uzak kılma ile anma-unutma bağı kapalıdır];

   2Ey Ömer, dilek geçer; sen bir yana, ben bir yana [dizim kapalı].

   Dua doğrudan “Yâ İlâhî” ile başlar ve “sevdiğimden” ayrılma hâlini “yâd eyleme” buyruğuna bağlar. Bu birleşim sevgiliden yabancı veya uzak kılmama ile anma/unutma alanlarına açıktır; kesin biçimde ‘sevgilinin hatırından çıkarma’ diye yeniden kurulmaz. “Ey Ömer geçer dilek” de gerçekleşme ya da geçip gitme arasında kapalı kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle