Eyle ey bâd-i sabâ ol gamzesi sahhâre arz

Şair sabah rüzgârından hâlini büyüleyici bakışlı sevgiliye sunmasını ve onun kavuşmayı sürekli rakiplere göstermemesini ister. İç derdini gözyaşıyla uzun bir arzuhale çevirir; yaralı gönle vasfın şerbetiyle şifa cevabı bekler, ahını duyan dosttan incinmemesini diler ve kurtuluş için sırrını bilen Allah’a başvurur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Eyle ey bâd-i sabâ ol gamzesi sahhâre arz

   Etmesin vaslını ol şûh dâimâ ağyâre arz

   1Ey sabah rüzgârı, hâlimi o büyücü yan bakışlı sevgiliye sun;

   2o şuh kavuşmasını sürekli rakiplere göstermesin.

   “Bâd-i sabâ” âşığın mesajını taşıyacak sabah rüzgârıdır; sunacağı kişi “gamzesi sahhâre”, bakışı büyü yapan sevgilidir. İkinci dize isteğin nedenini açıklar: sevgili “vasl”ını daima ağyara arz etmemelidir. Aynı “arz” sözü, âşığın hâl bildirmesiyle rakiplere gösterilen yakınlığı karşıt yönlerde birleştirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Eyleyip tahrîr bu derd-i derûnum eşk ile

   Bir mutavvel arzıhâl ile ede hünkâre arz

   1Bu içimdeki derdi gözyaşıyla yazıya geçirip

   2uzun bir dilekçeyle hükümdara sunsun.

   İçteki “derd-i derûn” doğrudan mürekkeple değil “eşk”, gözyaşıyla yazılır; beden sıvısı resmî metnin malzemesine dönüşür. Ortaya çıkan “mutavvel arzıhâl” kısa bir haber değil uzun dilekçedir. Sevgilinin “hünkâr” sayılması, aşk şikâyetini hüküm vermesi beklenen hükümdara sunulan resmî başvuruya çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bu dil-i mecrûhumuz bulmaz devâ şâfî cevâb

   Etmeyince şerbet-i vasfın dil-i bîmâre arz

   1Bu yaralı gönlümüz şifa veren bir cevap bulamaz;

   2Vasfının şerbetini hasta gönle sunmadıkça.

   “Dil-i mecrûh” yaralı gönüldür ve aradığı şey “şâfî cevâb”, iyileştiren karşılıktır. İkinci dizedeki basılı “şerbet-i vasfın”, sevgilinin vasfını ya da övgüsünü şifa veren bir şerbet gibi sunar; yüzey “vasl” diye değiştirilip kavuşma hükmüne çevrilmez. Bu vasıf hasta gönle arz edilmedikçe cevap tek başına devaya dönüşmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dostum incinme işidirsen âh ü nâlemi

   Kim eder râz-ı derûnun âşık-ı bîçâre arz

   1Dostum, ahımı ve iniltimi işitirsen incinme;

   2çaresiz âşık içindeki sırrı başka kime sunar?

   Konuşan dostundan âh ve iniltisini duyunca incinmemesini ister; sesin rahatsız edici olduğunu bilir, fakat bastırmaz. Gerekçe retorik sorudur: “âşık-ı bîçâre” iç sırrını başka kime arz edecektir? Çaresizlik, feryadı ölçüsüz gürültü olmaktan çıkarıp güvenilen dosta yöneltilmiş zorunlu açıklama yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ey Ömer bulmak dilersen nâr-ı firkatten necât

   Hâlini kıl vâkıf-ı esrâr olan Sübhân’e arz

   1Ey Ömer, ayrılık ateşinden kurtuluş bulmak istersen

   2hâlini sırları bilen Allah’a sun.

   Mahlaslı kapanış aracıyı ve dünyevi hükümdarı geride bırakır. Ömer’in aradığı “nâr-ı firkatten necât”, ayrılık ateşinden kurtuluştur; bunun için hâl doğrudan “vâkıf-ı esrâr” olan Sübhân’a sunulur. Allah’ın gizli sırları zaten bilmesi, arzı bilgi vermekten çok teslimiyet ve dua eylemine dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle