Eyledim Senden Sana Feryâd ü Zârı Sevdiğim

Sevgiliye yine sevgiliden yakınan Ömer, merhamet ister; rakibin etkisiyle unutulmayı, halkın şikâyetini ve sonunda utanç yüzünden diyarı terk etme ihtimalini anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Eyledim senden sana feryâd ü zârı sevdiğim

   Ağlamaktır ben garîbin eski kârı sevdiğim

   1Senden yine sana feryat edip yakındım, sevdiğim;

   2Ağlamak benim gibi garibin eski işidir, sevdiğim.

   “Senden sana” yakınması, hem yaranın hem çözümün aynı kişide bulunduğunu gösterir. Ağlamayı eski işi sayan garip, sevgilinin karşısına uzun süredir süren bir acı geçmişi koyar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Yâ ne var kıls[a]n terahhumla nazar bu hâlime

   Almasan olmaz mı böyle inkisârı sevdiğim

   1Ne olur, şu hâlime merhametle bir kez baksan;

   2Beni böyle kırmasan olmaz mı, sevdiğim?

   Merhametle tek bakış istemek, büyük bir kavuşmadan önce en küçük iyileşme ihtimalini arar; kalp kırıklığının sürmesi sevgilinin bilinçli tercihiymiş gibi sorgulanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yâr olan dildâr odur ki âşıka imdâd eder

   Bîvefâ olan güzeller âşıkını yâd eder

   1Gerçek sevgili, âşığına yardım edendir;

   2Vefasız güzeller ise âşığını yalnız anar.

   Gerçek sevgilinin yardım etmesi gerektiği söylenerek davranış ölçüsü kurulur. Vefasızın yalnız anması, sözde hatırlanmanın fiilî destek olmadan değersiz kaldığını anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Her kime sorsam seni ağlar elinden dâd eder

   Zulmile verdim cihâna iştihârı sevdiğim

   1Seni kime sorsam elinden ağlayıp şikâyet ediyor;

   2Zulmün yüzünden dünyaya ün saldım, sevdiğim.

   Herkesin sevgiliden ağlayarak şikâyet etmesi, kişisel acıyı ortak tanıklığa dönüştürür; anlatıcının ünü kendi başarısından değil, sevgilinin zulmünden doğar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Âkıbet baştan çıkardılar o cânım pâresin

   Sormaz oldu kanlı zâlim haste-i bîçâresin

   1Sonunda o can parçamı baştan çıkardılar;

   2O kanlı zalim artık hasta çaresizini sormaz oldu.

   Rakiplerin sevilen kişiyi baştan çıkarması, sevgilinin hasta âşığını sormamasını dış etkiye bağlar. “Can parçası” sözü, kaybın kişinin kendi bedeninden kopuş gibi yaşandığını belirtir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Yüzüne ursa rakîbin gâhî yüzü karesin

   Öldüğüme gam yemezdim hele bâri sevdiğim

   1Rakip ara sıra onun yüzüne kara leke vursa da

   2Hiç değilse ölümüme üzülmesen de olurdu, sevdiğim.

   Rakibin sevgilinin yüzünü karartması ihtimali bile âşığın ölümünden daha çok önemsenir. Kırgın ses, kendisine acınmasını değil, hiç değilse sevgilinin zarar görmemesini ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Hiç revâ mı hemdem olmak gonca leler behâril

   Kail olmam sevdiğim görsem seni ağyâr ile

   1Basılı “gonca leler behâril” biçimindeki kapalı yüzeyle dost olmak uygun mu?

   2Seni rakiplerle görmeye razı olmam, sevdiğim.

   “Gonca leler behâril” biçimindeki kapalı basılı yüzey tanıksız çözülmez; kesin olan, sevgiliyi başkalarıyla görmeye razı olmayan anlatıcının kıskançlığı açık bir sınıra çevirmesidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Korkarım Âşık Ömer bu gayret ile âr ile

   Âkıbet bir gün eder terk-i diyârı sevdiğim

   1Korkarım Âşık Ömer bu kıskançlık ve utançla

   2Sonunda bir gün memleketi terk eder, sevdiğim.

   Mahlaslı kapanışta gayret ve utanç, bedensel acıdan toplumsal kaçışa geçer. Diyar terk etme ihtimali, aşk çatışmasının Ömer’i yaşadığı çevreden koparacak son sonucudur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle