Eylemezsem Ol Perî Servimle Sahrâ Sohbetin
Şair peri yüzlü serviyle kır sohbeti yapamazsa gözyaşının denize döneceğini söyler. Aşk meclisini diriltmeyi savunur, faniliği hatırlatır ve Süleyman’la sohbeti bile sevgilisiz istemez; Ömer yalnız bir anlık baş başa görüşme arar.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Eylemezsem ol perî servimle sahrâ sohbetin
Gözlerim yaşıyla gel seyr eyle deryâ sohbetin
1O peri yüzlü servimle kırda sohbet edemezsem,
2gel, gözyaşlarımla oluşan denizi seyret.
- 2
Ruhlerinde benlerin zülfün katında göreler
Dediler hindûler etmiş Şam’da helvâ sohbetin
1Yanağındaki benleri saçlarının yanında görenler,
2“Siyahlar Şam’da helva sohbeti kurmuş” dediler.
Yanak benleri saçın yanında “Şam’da helva sohbeti” kuran siyahlara benzetilir. Renk oyunu yüzün küçük ayrıntılarını topluluk hâline getirir; güzelliğin kendisi neşeli bir meclis gibi canlanır.
- 3
Âşık oldur aşkının da’vâsın etmektir garaz
Dembedem meclisin ihyâsını etmektir garaz
1Âşığın amacı aşk iddiasını ortaya koymaktır.
2Amaç her an meclisi canlandırmaktır.
Aşk iddiasının amacı meclisi her an canlı tutmaktır. Harap yeri bile ihya etme vurgusu, âşığın yalnız kendi zevkini değil bulunduğu çevreyi ses, söz ve sevgiyle diriltme görevini öne çıkarır.
- 4
Hem harâbe meclisin ihyâsın etmektir garaz
Yoksa de sever mahbûb-i zîbâ sohbetin
1Harap olmuş meclisi de yeniden diriltmek amaçtır.
2Yoksa zahit bile güzel sevgilinin sohbetini sever.
Zahidin bile güzel sevgili sohbetini sevmesi, aşk meclisinin çekiciliğini inkâr edilemez yapar. Şair dinî mesafeyi aşan ortak bir insan isteği bulunduğunu alaycı biçimde belirtir.
- 5
Zülf-i hevâsı serde ahşamladığım
Tîr-i gönlüm kâkül-i dilberde ahşamladığım
1Gece renkli saçının sevdası zihnimdeyken akşamı ettim.
2Gönül okum sevgilinin kâkülünde akşamladı.
Gece renkli saçın hevesi başta, gönül oku da kâkülde akşamlar. Âşık nerede kaldığını kimsenin bilmediğini söyleyerek zihninin ve yönünün bütünüyle sevgilinin saçında kaybolduğunu anlatır.
- 6
Kimseler bilmez anın kimlerde ahşamladığım
Ol mehin arzû çeker a’lâ vü ednâ sohbetin
1Nerede gecelediğimi kimse bilmez.
2Ay yüzlünün sohbetini yüce de aşağı herkes arzular.
Ay yüzlünün sohbetini büyük küçük herkes ister. Arzu toplumsal sınıfları aşarken sevgilinin sözü ve yakınlığı ortak bir çekim merkezi olur; şair kendi isteğini evrensel talep içine yerleştirir.
- 7
Bu karâr üzre değil devretmede devrânı gör
Kimseye kalur mu işbu gör
1Bu düzen sürekli değildir; devranın dönüşüne bak.
2Bu geçici dünya kimseye kalıcı olur mu, gör.
Devranın dönmesi ve dünyanın kalıcı olmaması sohbet fırsatını acilleştirir. Şair saz, yanış, şarap, sevgili ve dostları birlikte anarak geçici hayatın değerli meclisini tam kadro kurar.
- 8
Sâz ü sûzu mey ü mahbûbu bile gör
İstemem sensiz Süleyman olsa hattâ sohbetin
1Sazı, yanışı, şarabı, sevgiliyi ve dostları birlikte gör.
2Sensiz sohbet Süleyman’la olsa bile istemem.
Süleyman gibi büyük bir kişiyle sohbet bile sevgilisiz değersizdir. Bu karşılaştırma makam ve bilgeliğin aşk yakınlığının yerini tutamayacağını kesin biçimde söyler.
- 9
Olmuşum Âşık Ömer bir pâre ihsan bulmadım
Bir dev eyler dil-i bîçâre derman bulmadım
1Âşık Ömer oldum, bir parça bağış bulamadım.
2Basılı “Bir dev eyler” yüzeyiyle çaresiz gönül döner; derman bulamadım.
Ömer bir parça ihsan ve derman bulamadığını belirtir. Basılı “Bir dev eyler” yüzeyi açıklanmadan korunur; kesin olan, çaresiz gönlün dönüp durması ve hâlini anlatacak imkân bulamamasıdır.
- 10
Hâlimi arzetmeğe bir çâre imkân bulmadım
Bulmadım gitti anın bir lahze
1Hâlimi anlatmak için bir imkân bulamadım.
2Onunla bir an yalnız sohbet etmeyi bulamadan zaman geçti.
Son dize yalnız bir anlık tenhalık arzusunu öne çıkarır. Bütün meclis övgülerine rağmen şairin asıl isteği kalabalık sohbet değil, sevgiliyle aracısız ve kısa bir görüşmedir.
Metnin kaynağı
Ergun 1936 No.486; görünür Ömer/Âşık Ömer mahlası ve bağımsız bir okuyucunun kaynakla birebir karşılaştırması.
Atıf kanıtını aç ↗Sadeddin Nüzhet Ergun’un 1936 tarihli Âşık Ömer baskısındaki 486 numaralı metnin 20 dizesi ve 10 birimi basılı sırayla, harfi harfine korunmuştur. Kaynak sürümü: ergun1936-n486-3794638A3CC8.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Peri yüzlü serviyle kır sohbeti gerçekleşmezse gözyaşı denize dönüşür. Şair sohbeti sıradan konuşma değil, yokluğunda bütün manzarayı suya boğan yaşamsal bir buluşma olarak görür.