Eyledi Yar Beni Derdiyle Avare Meded
‘Meded’ çağrısıyla ilerleyen gazelde âşık, sevgilinin bakışını öldürücü; lal dudağını ise hasta gönlü iyileştirecek tek şifa olarak anlatır.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Eyledi yār beni derdiyle meded
Ölürem etmezise (i)le çāre meded
1Sevgili, derdiyle beni perişan etti; yetişin!
2Hasretine çare etmezse ölürüm; yetişin!
- 2
Öldürürdüm dirimiş zülfüñe çeşmüñ beni yār
Virme eline aṣ beni ol dāre meded
1Gözün zülfüne ‘Beni öldürürdüm’ dermiş, ey sevgili [kaynak söz dizimi belirsiz].
2Beni celladın eline verme, o dara sen as; yetişin!
Göz ile zülf konuşturulur: öldürme niyeti bakışa, darağacı ise saçın kıvrımına bağlanır. Âşık cellada teslim edilmektense cezanın doğrudan sevgiliden gelmesini ister; ölüm imgesi böylece korkudan çok yakınlık ve teslimiyet arzusunu taşır.
- 3
Çeşm·i mestüñ yine nā-ḥaḳ yere ḳan eylemesün
Ṣuçını bildüre ḳatlin sene bir pāre meded
1Sarhoş gözün yine haksız yere kan dökmesin;
2Suçunu sana bildirsin; öldürme hükmü bir parça ertelensin [okuma belirsiz].
Sarhoş gözün haksız yere kan dökmesi klasik öldürücü bakış imgesini sürdürür. İkinci dizedeki basılı söz dizimi hükmün öznesini kesinleştirmediği için modern aktarım erteleme önerisini köşeli belirsizlikle gösterir; kaynakta bulunmayan kesin bir fail kurulmaz.
- 4
Şerbet·i laʿlüñ imiş ẖaste dile dōst şifā
Demidir eyle devā bu dil·i bīmāre meded
1Ey dost, senin lal dudağının şerbeti hasta gönle şifaymış;
2Vakti geldi, bu hasta gönle deva ver; yetişin!
Önceki beyitlerde öldüren bakışın karşısına bu kez lal dudağın şerbeti çıkar. Aynı sevgili hem yaranın kaynağı hem ilacıdır; ‘hasta gönül’ benzetmesiyle şifa talebi somutlaşır ve tekrar edilen meded çağrısı iyileşme beklentisine yönelir.
- 5
Bir nefes ḳaldı ki Mihrī vire cān firḳat ile
Çıḳmasun (i)le hey meded ol yāre meded
1Mihrî’nin ayrılıktan can vermesine bir nefes kaldı;
2Hasretle canı çıkmasın; ey sevgili, yetiş, yetişin!
Mahlas beyti zamanı son nefese kadar daraltır: Mihrî’nin canı ayrılık yüzünden çıkmak üzeredir. Son dizedeki iki kat yardım çağrısı, gazel boyunca büyüyen çaresizliği doruğa çıkarırken sevgiliyi hâlâ hayatı geri verebilecek tek kişi olarak tutar.
Metnin kaynağı
Sabit 147704 revizyonunun eser sahibi alanı Mihrî Hatun adını verir; mahlas ve kanonik TEİS kimliği bu atfı destekler.
Atıf kanıtını aç ↗Türkçe Vikikaynak sabit 147704 revizyonundaki tam şiir gövdesi; özgün dize yüzeyi korunmuş, modern aktarım ve editoryal katmanlar eklenmiştir.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Genc'i ġam vīrānesinde şimdi yārumdur nemedMihrî Hatun · Gazel→
İlk beyitte sevgilinin derdi âşığı yerinden yurdundan eden bir kuvvet olarak belirir. Her iki dizenin sonundaki ‘meded’ yalnız yardım çığlığı değildir; hasretin çaresini yine bu ayrılığa sebep olan sevgiliden bekleyen çelişkili bağı da işitir hâle getirir.