Ezel kâtipleri uşşâk bahtın kara yazmışlar
Kaderi bir yazı, sevgilinin yüzünü bir sayfa ve âşığın payını parçalanmış gönül olarak düşünen beş beyitlik gazel.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Ezel kâtipleri bahtın kara yazmışlar
Bu mazmûn ile hat ol safha-i ruhsâra yazmışlar
1Ezelin kâtipleri âşıkların bahtını kara yazmışlar.
2Sevgilinin yüzündeki koyu tüyleri de aynı anlamla yüz sayfasına işlemişler.
- 2
Havâs-ı hâk-i pâyın şerhini tahkîk edip merdüm
ile beyâz-ı dîde-i hûn-bâre yazmışlar
1İnsanlar ayağının toprağındaki özellikleri araştırıp açıklamışlar.
2O toprağı, kanlı yaş döken gözün beyaz sayfasına tozla yazmışlar.
Sevgilinin ayağından kalan toz bile âşık için okunacak kutsal bir metin değerinde. Göz sayfaya, toz yazıya, kanlı yaş da mürekkebe dönüşüyor.
- 3
Girip büt-hâneye kılsan tekellüm cân bulur şeksiz
Musavvirler ne sûret kim der ü dîvâra yazmışlar
1Putlar evine girip konuşsan, hiç kuşkusuz canlanırlar.
2Ressamların kapılara ve duvarlara çizdiği bütün suretler hayat bulur.
Sahne neredeyse masalsı: Sevgili bir kez konuşsa duvarlardaki resimler canlanacak. Onu güzel kılan yalnız yüzü değil; sesi de cansıza hayat verecek bir nefes taşıyor.
- 4
Muharrirler yazanda her kime âlemde bir
Bana her gün dil-i sad-pâreden bir pâre yazmışlar
1Kâtipler dünyada herkese nasibini yazarken
2Bana her gün yüz parçalı gönülden yeni bir parça yazmışlar.
Kader herkese günlük rızkını dağıtırken Fuzûlî’nin payına ekmek değil, yeni bir gönül parçası düşüyor. Acı burada talihsiz bir olay değil, her sabah yeniden verilen bir nasip.
- 5
Yazanda Vâmık u Ferhâd u Mecnûn vasfın ehl-i derd
Fuzûlî adını gördüm ser-i tûmâra yazmışlar
1Dert ehli Vâmık, Ferhat ve Mecnun’un niteliklerini yazarken
2Listenin en başına Fuzûlî’nin adını yazdıklarını gördüm.
Vâmık, Ferhat ve Mecnun aşkın efsane isimleri; Fuzûlî ise kendini listenin başında görüyor. Beyit hem meydan okuma hem de acısını bir şairlik nişanına çeviren zarif bir övünç.
Metnin kaynağı
Türkçe Vikikaynak’taki 140485 numaralı sürüm esas alındı.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Beyitte kader bir kitap, sevgilinin yüzü de bir sayfa gibi açılıyor. “Kara yazı” hem âşığın talihini hem yüzdeki ince, koyu tüyleri anlatınca güzellik ile uğursuzluk aynı mürekkepte buluşuyor.